Nhiễm trùng là một trong những nguyên nhân khiến người cao tuổi phải nhập viện nhiều nhất, và cũng là thứ dễ bị phát hiện muộn nhất. Lý do: ở người già, nhiễm trùng thường không biểu hiện theo cách quen thuộc.
Vì sao dễ bỏ sót
Người cao tuổi có thể nhiễm trùng nặng mà không sốt cao, không đau rõ, không kêu ca. Thay vào đó, biểu hiện đầu tiên thường là:
- Lú lẫn tăng lên rõ rệt.
- Mệt lả, ngủ nhiều bất thường.
- Chán ăn đột ngột.
- Ngã nhiều hơn.
- Yếu hẳn đi trong thời gian ngắn.
- Thay đổi tính tình.
Điểm đầu tiên rất quan trọng. Lú lẫn xuất hiện hoặc nặng lên trong vài giờ tới vài ngày là tình huống cần khám, không phải chuyện tuổi già.
Những nhiễm trùng thường gặp
- Nhiễm trùng đường tiểu, đặc biệt ở người có ống thông.
- Viêm phổi, nhất là ở người nằm lâu hoặc hay sặc.
- Nhiễm trùng da và vết loét tì đè.
- Nhiễm trùng đường hô hấp theo mùa.
- Nhiễm trùng đường tiêu hoá.
Về chẩn đoán và điều trị, hãy để nhân viên y tế quyết định. Tuyệt đối không tự mua kháng sinh cho cha mẹ dùng.
Vệ sinh tay là biện pháp quan trọng nhất
Nghe đơn giản nhưng đây là biện pháp hiệu quả nhất. Khi đi xem cơ sở, hãy quan sát:
- Nhân viên có rửa tay hoặc sát khuẩn tay giữa các người ở không.
- Có bồn rửa và dung dịch sát khuẩn ở nơi thuận tiện không.
- Có yêu cầu khách thăm sát khuẩn tay khi vào không.
- Găng tay có được thay giữa các thao tác không.
Bản thân bạn khi tới thăm cũng nên sát khuẩn tay trước khi tiếp xúc với cha mẹ.
Vệ sinh răng miệng
Đây là việc hay bị bỏ qua nhất trong cơ sở, và lại liên quan trực tiếp tới viêm phổi ở người nằm lâu. Hãy hỏi cơ sở có làm vệ sinh miệng hằng ngày cho người ở không, kể cả người ăn qua ống.
Chăm sóc da và vết thương
Da rách hoặc loét tì đè là cửa ngõ của nhiễm trùng. Hãy hỏi về quy trình kiểm tra da hằng ngày, đổi tư thế, và xử lý khi phát hiện vùng da đỏ.
Với người có vết thương, hãy hỏi ai thay băng, bao lâu một lần, và theo quy trình nào.
Người có ống thông
Đây là nhóm nguy cơ cao. Hãy hỏi cơ sở về quy trình chăm sóc ống thông, ai thực hiện, và có được đào tạo không. Đồng thời hãy hỏi bác sĩ xem ống thông có còn cần thiết không, vì việc duy trì lâu hơn cần thiết làm tăng nguy cơ.
Dinh dưỡng và nước
Người thiếu dinh dưỡng và thiếu nước dễ nhiễm trùng hơn và hồi phục chậm hơn. Hãy theo dõi cân nặng và bảo đảm cha mẹ uống đủ nước trong mức bác sĩ cho phép.
Khi có dịch bệnh lây lan
Hãy hỏi cơ sở:
- Có quy trình khi phát hiện người ở mắc bệnh lây không.
- Thông báo cho gia đình thế nào.
- Nhân viên ốm thì có được nghỉ không, hay vẫn phải đi làm.
- Quy định với khách thăm trong thời gian có dịch.
Câu về nhân viên ốm rất đáng hỏi. Nơi mà nhân viên phải đi làm khi đang ốm là nơi có nguy cơ cao.
Trách nhiệm của người tới thăm
- Không tới khi đang ốm, kể cả cảm nhẹ.
- Sát khuẩn tay khi vào và khi ra.
- Không đưa trẻ đang ốm tới thăm.
- Đeo khẩu trang nếu cơ sở yêu cầu.
- Không mang thức ăn dễ hỏng vào phòng.
Một đợt cảm cúm thông thường với người trẻ có thể trở nặng với người cao tuổi. Hoãn một lần thăm là việc nhỏ so với rủi ro.
Tiêm phòng
Hãy hỏi bác sĩ về các mũi tiêm phòng phù hợp cho cha mẹ và lịch tiêm. Đây là câu hỏi cho bác sĩ chứ không nên quyết theo lời khuyên chung trên mạng.
Khi nào cần báo y tế ngay
- Lú lẫn xuất hiện hoặc nặng lên đột ngột.
- Sốt, hoặc ngược lại thân nhiệt hạ thấp bất thường.
- Thở nhanh, khó thở.
- Không ăn uống được.
- Nước tiểu đục, có mùi lạ, hoặc ít hẳn.
- Vết thương sưng đỏ, có mủ, có mùi.
- Yếu hẳn đi trong thời gian ngắn.
- Nôn, tiêu chảy.
Ở người cao tuổi, việc chờ xem sao thường tốn kém hơn nhiều so với việc gọi sớm.
Sau một đợt nhiễm trùng
Người cao tuổi thường cần thời gian dài để hồi phục và có thể yếu hơn hẳn so với trước. Hãy chú ý phục hồi vận động sớm, bảo đảm dinh dưỡng, và theo dõi xem mức chăm sóc có cần điều chỉnh không.
Tóm lại
Ở người cao tuổi, dấu hiệu đầu tiên của nhiễm trùng thường là lú lẫn tăng lên chứ không phải sốt — đừng bỏ qua. Vệ sinh tay, vệ sinh răng miệng và chăm sóc da là ba biện pháp phòng quan trọng nhất. Đừng tới thăm khi đang ốm, và hãy báo y tế sớm thay vì chờ xem sao.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhiễm trùng ở người già khó nhận ra?
Vì nhiều người không sốt rõ. Dấu hiệu đầu tiên thường là lú lẫn tăng lên, mệt lả, chán ăn hoặc ngã nhiều hơn.
Lú lẫn đột ngột có phải luôn do sa sút trí tuệ không?
Không. Lú lẫn xuất hiện hoặc nặng lên đột ngột là dấu hiệu cần khám ngay, vì thường có nguyên nhân cấp tính như nhiễm trùng hay mất nước.
Cách phòng quan trọng nhất là gì?
Vệ sinh tay đúng cách của nhân viên và người tới thăm, cùng với vệ sinh răng miệng và chăm sóc da cho người ở.
Người nhà đang ốm có nên tới thăm không?
Không nên. Hãy hoãn lại và gọi điện thay thế, vì một đợt cảm cúm thông thường có thể trở nặng ở người cao tuổi.