Phần lớn tài liệu về chủ đề này viết cho con cái: cách mở lời với cha mẹ, cách thuyết phục. Bài này viết theo chiều ngược lại, cho chính người đang bước vào tuổi già.
Nói rõ mong muốn của mình không phải là làm phiền con cái. Đó là điều giúp họ nhiều nhất.
Vì sao nên chủ động
Nếu bạn không nói, tới lúc cần thì con cái phải tự đoán. Và họ sẽ quyết định trong hoàn cảnh xấu nhất: đang lo, đang mệt, có khi đang ở bệnh viện, và thường bất đồng với nhau.
Nhiều người con mang cảm giác có lỗi suốt nhiều năm vì không biết cha mẹ mình thật sự muốn gì.
Những điều nên nói rõ
Về nơi ở:
- Bạn muốn ở đâu khi cần được chăm sóc.
- Bạn có chấp nhận vào cơ sở chăm sóc không, trong điều kiện nào.
- Điều gì quan trọng với bạn về nơi ở: gần ai, có gì.
Về y tế:
- Mong muốn của bạn trong các tình huống bệnh nặng.
- Ai là người bạn tin tưởng để quyết định thay.
- Bạn muốn được biết về tình trạng của mình tới mức nào.
Về tài chính và giấy tờ:
- Bạn có những gì, giấy tờ để đâu.
- Ai cần biết những thông tin nào.
- Bạn muốn tài sản được xử lý thế nào.
Về những điều khác:
- Điều gì quan trọng nhất với bạn trong cuộc sống hằng ngày.
- Bạn sợ điều gì nhất.
- Có nguyện vọng nào bạn chưa nói với ai.
Cách mở lời
- Chọn lúc cả nhà thoải mái, không phải giữa một chuyện căng thẳng.
- Nói rõ mục đích: bố mẹ muốn các con đỡ khó xử về sau.
- Bắt đầu từ việc cụ thể như giấy tờ, dễ hơn là bắt đầu từ chuyện bệnh tật.
- Đừng nói theo kiểu trăng trối, vì nó làm con cái sợ và né.
- Chia làm nhiều lần, đừng nói hết trong một buổi.
Khi con cái né tránh
Phản ứng thường gặp: bố mẹ đừng nói chuyện đó, còn lâu mà. Đây là phản ứng của sự sợ hãi, không phải sự thờ ơ.
Hãy nói ngắn gọn rồi dừng, và để lại thông tin bằng văn bản. Ngay cả khi họ không muốn nghe lúc này, bản ghi đó sẽ rất có giá trị về sau.
Viết ra giấy
Lời nói dễ được nhớ theo nhiều cách khác nhau, nhất là giữa nhiều người con. Hãy viết một bản đơn giản gồm:
- Mong muốn của bạn về nơi ở và cách chăm sóc.
- Mong muốn về điều trị y tế.
- Người bạn tin tưởng để quyết định thay.
- Danh sách giấy tờ và nơi cất.
- Thông tin liên hệ của bác sĩ đang theo dõi bạn.
Đưa bản sao cho từng người con, đừng chỉ đưa cho một người.
Những việc pháp lý nên hỏi chuyên môn
Bản ghi trên không phải văn bản pháp lý. Nếu bạn muốn những sắp xếp có giá trị pháp lý — uỷ quyền, di chúc — hãy hỏi luật sư hoặc tổ chức hành nghề công chứng về thủ tục đúng.
Những việc này chỉ làm được khi bạn còn đủ năng lực hành vi, nên đừng hoãn.
Nói với tất cả các con
Việc chỉ nói với một người con là nguồn nghi kỵ lớn giữa anh chị em về sau, kể cả khi mọi thứ đều ngay thẳng. Hãy nói chung hoặc nói riêng với từng người nhưng cùng một nội dung.
Nếu có sự phân biệt trong sắp xếp tài sản, hãy nói rõ lý do khi bạn còn giải thích được.
Đừng dùng chuyện tài sản làm công cụ
Một số gia đình dùng việc chia tài sản để ràng buộc con cái chăm sóc. Điều này thường tạo ra sự phục vụ gượng ép và mâu thuẫn lâu dài, không tạo ra tình cảm.
Nói về những gì bạn muốn giữ
Ngoài những việc lớn, hãy nói cả những điều nhỏ nhưng quan trọng với bạn: thói quen bạn muốn giữ, những thứ bạn không muốn bị thay đổi, cách bạn muốn được đối xử.
Những điều này quyết định chất lượng sống hằng ngày nhiều hơn các quyết định lớn.
Thực tế về khả năng của con cái
Hãy hỏi thẳng con cái về khả năng thật của họ: thời gian, tài chính, hoàn cảnh riêng. Một kế hoạch dựa trên giả định sai về khả năng của con cái sẽ đổ vỡ đúng lúc cần nhất.
Và hãy chuẩn bị sao cho kế hoạch của bạn không phụ thuộc hoàn toàn vào một người con duy nhất.
Xem lại theo thời gian
Mong muốn của bạn có thể thay đổi, hoàn cảnh các con cũng vậy. Hãy xem lại và cập nhật bản ghi mỗi vài năm, hoặc sau mỗi thay đổi lớn.
Điều cuối cùng
Cuộc trò chuyện này không phải về cái chết. Nó là về việc bạn được sống những năm còn lại theo cách mình muốn, và về việc con cái không phải mang gánh nặng của sự không chắc chắn.
Tóm lại
Hãy chủ động nói với con cái khi còn khoẻ về nơi bạn muốn sống, mong muốn về điều trị y tế, người bạn tin để quyết định thay, và tình hình giấy tờ. Viết ra giấy và đưa cho tất cả các con. Với những sắp xếp cần giá trị pháp lý, hãy hỏi người có chuyên môn và làm khi còn minh mẫn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên nói rõ với con cái?
Vì nếu không biết mong muốn của cha mẹ, con cái phải tự đoán và tự quyết trong lúc hoang mang, rồi mang cảm giác có lỗi về sau.
Nên nói những gì?
Nơi muốn sống khi cần được chăm sóc, mong muốn về điều trị y tế, ai là người bạn tin để quyết định thay, và tình hình giấy tờ tài sản.
Con cái gạt đi không muốn nghe thì sao?
Hãy nói ngắn gọn và để lại bằng văn bản. Nhiều người con né tránh vì sợ, nhưng sẽ rất cần tới thông tin đó về sau.
Có nên nói khi còn khoẻ mạnh không?
Chính lúc còn khoẻ mới là lúc tốt nhất, vì cuộc trò chuyện diễn ra bình thản chứ không trong hoàn cảnh cấp bách.