Nhiều người mong tới ngày nghỉ hưu suốt hàng chục năm, rồi vài tháng sau lại rơi vào trạng thái hụt hẫng mà không hiểu vì sao. Đây là hiện tượng phổ biến và có lý do rõ ràng.
Những gì mất đi cùng một lúc
- Nếp sinh hoạt hằng ngày: giờ dậy, nơi tới, việc phải làm.
- Vai trò xã hội và cảm giác mình có ích.
- Quan hệ với đồng nghiệp, vốn là phần lớn giao tiếp của nhiều người.
- Một phần thu nhập.
- Cảm giác thuộc về một tập thể.
- Những mục tiêu ngắn hạn rõ ràng.
Mất một thứ đã khó, mất tất cả cùng lúc là một cú sốc thật sự. Điều này đặc biệt nặng với người từng dồn phần lớn cuộc đời cho công việc.
Chuẩn bị từ vài năm trước
- Xây dựng ít nhất một sở thích thật sự, không phải nói cho có.
- Tạo quan hệ bạn bè ngoài phạm vi công việc.
- Tham gia một nhóm hoạt động nào đó từ trước.
- Tính toán tài chính cho giai đoạn không còn lương.
- Nghĩ trước về việc mình sẽ làm gì với thời gian.
Điểm cuối nghe đơn giản nhưng ít người làm nghiêm túc. Câu trả lời nghỉ ngơi cho sướng thường chỉ đủ cho vài tháng đầu.
Dựng lại nếp sinh hoạt
Đây là việc quan trọng nhất trong năm đầu. Không có nếp, ngày trôi qua mà không đọng lại gì, và điều đó bào mòn tinh thần nhanh hơn người ta nghĩ.
- Giữ giờ dậy và giờ ngủ cố định.
- Có ít nhất một việc cố định mỗi buổi sáng.
- Có lịch hoạt động hằng tuần với người khác.
- Ra khỏi nhà mỗi ngày, dù chỉ đi bộ.
- Đặt mục tiêu nhỏ theo tuần hoặc theo tháng.
Tìm vai trò mới
Cảm giác có ích là thứ người ta thiếu nhất sau khi nghỉ hưu. Vài hướng:
- Làm bán thời gian hoặc tư vấn trong nghề cũ.
- Dạy hoặc hướng dẫn người trẻ hơn.
- Tham gia hoạt động cộng đồng, thiện nguyện.
- Tham gia công việc của khu phố.
- Giúp con cháu trong mức hợp lý.
- Theo đuổi một dự án cá nhân dài hạn.
Điểm áp chót cần chú ý về liều lượng. Nhiều ông bà trở thành người trông cháu toàn thời gian, và điều đó có thể vừa vui vừa kiệt sức. Hãy bàn rõ với con cái về mức độ.
Học thứ mới
Học một kỹ năng mới vừa giữ đầu óc hoạt động, vừa tạo mục tiêu, vừa là cơ hội gặp người. Không quan trọng là học gì — ngoại ngữ, nhạc cụ, nấu ăn, công nghệ, làm vườn — quan trọng là có tiến bộ để thấy.
Quan hệ vợ chồng
Đây là thay đổi lớn mà ít cặp bàn trước: từ chỗ gặp nhau vài tiếng mỗi ngày sang ở cùng cả ngày. Va chạm trong giai đoạn đầu là bình thường.
- Mỗi người nên có không gian và hoạt động riêng.
- Bàn lại việc nhà, đừng mặc định như cũ.
- Tôn trọng thói quen khác nhau.
- Có hoạt động chung nhưng không phải làm mọi thứ cùng nhau.
Tài chính sau nghỉ hưu
- Lập ngân sách thực tế cho mức thu nhập mới.
- Tính cả chi phí y tế tăng dần theo tuổi.
- Duy trì bảo hiểm y tế liên tục.
- Cẩn trọng với các lời mời đầu tư lợi nhuận cao.
- Đừng vội đưa hết tài sản cho con cái khi chưa tính kỹ.
Hai điểm cuối đáng nhấn mạnh. Người mới nghỉ hưu có khoản tiền một lần là nhóm được nhắm tới nhiều, cả bởi người ngoài lẫn đôi khi bởi người quen.
Giữ sức khoẻ
Nghỉ hưu là cơ hội tốt để chăm sóc sức khoẻ vì đã có thời gian. Hãy tận dụng:
- Vận động đều đặn.
- Khám định kỳ đầy đủ.
- Ăn uống điều độ.
- Ngủ đủ và đúng giờ.
- Xử lý những vấn đề sức khoẻ đã trì hoãn vì bận.
Cũng cần cảnh giác với xu hướng ngược lại: ngồi nhiều, xem ti vi cả ngày, ăn uống thất thường vì không có lịch.
Dấu hiệu cần chú ý
- Buồn kéo dài nhiều tuần.
- Mất hứng thú với mọi thứ.
- Không ra khỏi nhà, cắt giao tiếp.
- Ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ.
- Uống rượu bia nhiều hơn trước.
- Cảm thấy mình vô dụng.
Đây có thể là dấu hiệu trầm cảm, và nó điều trị được. Hãy đi khám thay vì cho rằng rồi sẽ quen.
Vai trò của gia đình
Con cái thường không nhận ra giai đoạn này khó với cha mẹ. Vài việc giúp được:
- Hỏi thăm thường xuyên hơn trong năm đầu.
- Hỏi ý kiến cha mẹ về những việc thuộc chuyên môn cũ của họ.
- Khuyến khích cha mẹ tham gia hoạt động, nhưng đừng ép.
- Đừng mặc định cha mẹ rảnh nên phải nhận mọi việc.
- Ghi nhận những gì cha mẹ đang làm.
Cho mình thời gian
Thích nghi với giai đoạn mới thường mất cả năm hoặc hơn. Đừng đánh giá mọi thứ qua vài tháng đầu, và đừng vội kết luận rằng mình không hợp với việc nghỉ hưu.
Tóm lại
Nghỉ hưu lấy đi cùng lúc nếp sinh hoạt, vai trò và quan hệ đồng nghiệp — nên hụt hẫng là bình thường. Hãy chuẩn bị từ vài năm trước bằng sở thích và quan hệ ngoài công việc, dựng lại nếp sinh hoạt ngay trong năm đầu, tìm vai trò mới, và bàn với vợ hoặc chồng về không gian riêng. Nếu buồn kéo dài và mất hứng thú với mọi thứ, hãy đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nghỉ hưu lại khó thích nghi?
Vì mất cùng lúc nhiều thứ: nếp sinh hoạt hằng ngày, vai trò xã hội, quan hệ đồng nghiệp và một phần thu nhập.
Nên chuẩn bị từ khi nào?
Nên bắt đầu vài năm trước khi nghỉ, đặc biệt là việc xây dựng sở thích và mạng lưới quan hệ ngoài công việc.
Có nên tiếp tục làm việc sau khi nghỉ hưu không?
Nếu sức khoẻ cho phép và bạn muốn, làm bán thời gian hoặc tư vấn giúp duy trì nếp sinh hoạt, thu nhập và cảm giác có vai trò.
Vợ chồng ở nhà cả ngày dễ va chạm thì sao?
Hãy bàn trước về không gian riêng và hoạt động riêng của mỗi người, đừng mặc định rằng ở cùng nhiều hơn là tốt hơn.