Có một tình huống lặp đi lặp lại trong nhiều gia đình: cha mẹ phải nhập viện gấp, và con cái lục tung nhà để tìm thẻ bảo hiểm y tế. Hoặc cần làm một thủ tục nhưng không ai biết giấy tờ nhà đất ở đâu.
Việc nắm trước không tốn gì ngoài một buổi ngồi lại với cha mẹ.
Danh sách cần nắm
Giấy tờ tuỳ thân:
- Căn cước hoặc chứng minh nhân dân.
- Hộ khẩu hoặc giấy tờ cư trú.
- Giấy khai sinh nếu còn.
- Giấy đăng ký kết hôn.
Giấy tờ y tế:
- Thẻ bảo hiểm y tế, còn hạn hay không, đăng ký khám ở đâu.
- Sổ khám bệnh, hồ sơ bệnh án.
- Danh sách thuốc đang dùng.
- Thông tin dị ứng thuốc.
- Tên và số điện thoại các bác sĩ đang theo dõi.
Giấy tờ tài chính:
- Sổ hưu, giấy tờ trợ cấp.
- Sổ tiết kiệm, thông tin tài khoản ngân hàng.
- Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ nếu có.
- Giấy tờ nhà đất.
- Các khoản nợ hoặc nghĩa vụ tài chính nếu có.
Lập bảng tóm tắt
Đừng chỉ nhớ trong đầu. Hãy làm một bảng đơn giản ghi: có giấy tờ gì, bản gốc ở đâu, ai giữ, và những thông tin quan trọng như số thẻ bảo hiểm.
Bảng này nên được cập nhật khi có thay đổi, và nên có ít nhất hai người trong gia đình biết.
Bản sao và nơi cất
- Bản gốc cất ở nơi an toàn, khô ráo, cha mẹ biết và ít nhất hai con biết.
- Bản sao những giấy tờ hay dùng để riêng, dễ lấy.
- Chụp ảnh lưu lại những giấy tờ quan trọng.
- Đừng để tất cả ở một chỗ duy nhất.
- Đừng để sổ tiết kiệm và giấy tờ có giá trị ở nơi dễ lấy trong nhà.
Bộ hồ sơ mang theo khi đi viện
Hãy chuẩn bị sẵn một túi hồ sơ để chỗ dễ lấy, gồm:
- Bản sao giấy tờ tuỳ thân.
- Thẻ bảo hiểm y tế.
- Danh sách thuốc đang dùng.
- Thông tin dị ứng.
- Tóm tắt bệnh nền.
- Số điện thoại người thân và bác sĩ.
Mọi người trong nhà nên biết túi này để ở đâu. Nếu cha mẹ đang ở cơ sở chăm sóc, hãy bàn giao một bộ cho họ.
Cách mở lời với cha mẹ
Đây là chủ đề nhạy cảm vì dễ bị hiểu là hỏi han tài sản. Vài cách làm nhẹ đi:
- Bắt đầu từ giấy tờ chứ không từ con số: giấy tờ để đâu, ai biết.
- Nói rõ mục đích là để tránh rắc rối khi cần dùng gấp.
- Bắt đầu từ chính mình: con vừa sắp xếp giấy tờ của con, tiện hỏi bố mẹ.
- Mượn chuyện người quen làm cớ.
- Chia làm nhiều lần, đừng hỏi hết trong một buổi.
Khi có nhiều anh chị em
Hãy làm việc này một cách minh bạch: thông báo cho tất cả biết bạn đang giúp cha mẹ sắp xếp giấy tờ, và chia sẻ bảng tóm tắt cho mọi người.
Việc một người âm thầm nắm giữ hết giấy tờ là nguồn nghi kỵ lớn nhất giữa anh chị em, kể cả khi hoàn toàn ngay thẳng.
Những thủ tục chỉ làm được khi cha mẹ còn minh mẫn
Có những việc pháp lý chỉ thực hiện được khi người ta còn đủ năng lực hành vi, ví dụ uỷ quyền hoặc lập di chúc. Nếu gia đình cần những thủ tục này, hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý về quy trình và điều kiện, và làm sớm thay vì hoãn.
Đừng tự soạn theo mẫu trên mạng cho những việc quan trọng, vì sai sót về hình thức có thể làm văn bản không có giá trị.
Khi cha mẹ không còn minh mẫn
Lúc này các lựa chọn hẹp hơn nhiều và thường phải qua thủ tục phức tạp hơn. Hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý về cách xử lý đúng, thay vì tự làm rồi gặp vướng.
Đây chính là lý do việc chuẩn bị sớm quan trọng.
Bảo hiểm y tế
Hãy kiểm tra thẻ của cha mẹ còn hiệu lực không, đăng ký khám ở đâu, và thủ tục khi khám ở nơi khác thế nào. Về phạm vi chi trả cho từng dịch vụ, hãy hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm hoặc bệnh viện.
Nếu thẻ sắp hết hạn, hãy làm thủ tục sớm chứ đừng để tới lúc cần dùng.
Mong muốn của cha mẹ về điều trị
Ngoài giấy tờ, hãy hỏi và ghi lại mong muốn của cha mẹ trong các tình huống bệnh nặng, và ai là người họ tin tưởng để quyết định thay. Đây không phải văn bản pháp lý nhưng là chỗ dựa quan trọng cho gia đình khi phải quyết trong hoàn cảnh khẩn.
Rà lại định kỳ
Hãy xem lại bảng tóm tắt mỗi năm: có giấy tờ nào hết hạn không, có thay đổi gì không, thông tin liên hệ còn đúng không.
Bảo mật
- Không gửi ảnh chụp giấy tờ qua các kênh không an toàn.
- Không để lộ thông tin tài khoản.
- Dặn cha mẹ không cung cấp thông tin cá nhân qua điện thoại cho người lạ.
- Cẩn thận với người tới nhà xin sao chụp giấy tờ.
Người cao tuổi là mục tiêu thường xuyên của các hình thức lừa đảo dựa trên thông tin cá nhân.
Tóm lại
Hãy ngồi lại với cha mẹ để nắm danh sách giấy tờ và nơi cất giữ, lập bảng tóm tắt và cho ít nhất hai người biết. Chuẩn bị sẵn một túi hồ sơ mang theo khi đi viện. Với các thủ tục pháp lý cần làm khi cha mẹ còn minh mẫn, hãy hỏi người có chuyên môn và làm sớm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần nắm giấy tờ của cha mẹ từ sớm?
Vì khi có việc gấp như nhập viện, nhiều thủ tục cần giấy tờ ngay. Đi tìm lúc đó vừa chậm vừa dễ thiếu.
Giấy tờ nào cần nắm nhất?
Giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế, sổ hưu, giấy tờ nhà đất, sổ tiết kiệm và hợp đồng bảo hiểm, cùng với nơi cất giữ.
Mở lời với cha mẹ thế nào?
Hãy đặt vấn đề từ giấy tờ chứ không từ con số, và nói rõ mục đích là để tránh rắc rối khi cần dùng gấp.
Nên để ai biết nơi cất giữ?
Ít nhất hai người trong gia đình, để không phụ thuộc vào một người duy nhất khi có việc.