Đây là câu hỏi mà phần lớn gia đình chỉ đặt ra khi đã ở trong tình huống: cha mẹ đột quỵ, hôn mê, hoặc sa sút trí tuệ nặng, và có những quyết định phải đưa ra ngay.
Chuẩn bị trước không phải là chuyện mong điều xấu, mà là chuyện tránh cho gia đình rơi vào bế tắc.
Những loại quyết định thường gặp
- Quyết định về điều trị y tế.
- Quyết định về nơi ở và hình thức chăm sóc.
- Quản lý tiền để chi cho việc chăm sóc.
- Xử lý các thủ tục hành chính.
- Quản lý tài sản.
Mỗi loại có cơ chế và yêu cầu khác nhau. Hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý về từng loại cụ thể trong hoàn cảnh của gia đình bạn.
Bàn với cha mẹ khi còn sớm
Nếu cha mẹ còn minh mẫn, đây là thời điểm tốt nhất. Những điều nên hỏi:
- Nếu có lúc bố mẹ không tự quyết được, bố mẹ muốn ai là người quyết thay.
- Bố mẹ mong muốn gì về điều trị trong các tình huống bệnh nặng.
- Bố mẹ muốn sống ở đâu nếu cần được chăm sóc.
- Bố mẹ muốn tài sản được xử lý thế nào.
Hãy ghi lại câu trả lời và chia sẻ cho cả gia đình. Ngay cả khi chưa làm thủ tục pháp lý, bản ghi này giúp con cái rất nhiều khi phải quyết định.
Những thủ tục pháp lý nên hỏi chuyên môn
Có những văn bản chỉ lập được khi người ta còn đủ năng lực hành vi. Nếu gia đình bạn cần, hãy hỏi luật sư hoặc tổ chức hành nghề công chứng về:
- Điều kiện và thủ tục lập các văn bản uỷ quyền.
- Phạm vi những việc có thể uỷ quyền.
- Thủ tục lập di chúc hợp lệ.
- Những gì cần làm khi người thân đã mất năng lực hành vi.
Đừng tự soạn theo mẫu trên mạng cho những việc này. Sai sót về hình thức có thể khiến văn bản không có giá trị đúng vào lúc cần dùng.
Phân vai trong gia đình
Ngoài phần pháp lý, gia đình nên tự thống nhất phân công:
- Ai là đầu mối liên hệ với bệnh viện và cơ sở chăm sóc.
- Ai giữ giấy tờ.
- Ai quản lý quỹ chăm sóc và ghi chép.
- Ai lo các thủ tục hành chính.
- Cách thông báo và bàn bạc khi có quyết định lớn.
Việc có một đầu mối liên hệ với y tế rất quan trọng. Bệnh viện không thể trao đổi riêng với năm người con, và thông tin qua nhiều tầng thì dễ sai lệch.
Đầu mối không có nghĩa là quyết một mình
Hãy nói rõ điều này để tránh hiểu lầm: người làm đầu mối là người nhận và truyền đạt thông tin, còn các quyết định lớn vẫn bàn chung.
Hãy thống nhất trước ranh giới: việc gì đầu mối xử lý ngay, việc gì phải hỏi ý kiến cả nhà.
Khi anh chị em bất đồng
Rất thường gặp, nhất là trong các quyết định về mức độ can thiệp y tế. Vài cách giúp:
- Cùng ngồi nghe bác sĩ giải thích thay vì nghe lại qua một người.
- Quay lại căn cứ vào mong muốn cha mẹ từng bày tỏ.
- Tách bạch giữa điều tốt cho cha mẹ và điều dễ chịu cho mình.
- Ghi lại những gì đã thống nhất.
- Chấp nhận rằng mọi người đều đang lo, và phản ứng khác nhau là bình thường.
Với những bất đồng nghiêm trọng liên quan tới tài sản hoặc thủ tục, hãy tìm ý kiến chuyên môn pháp lý thay vì để mâu thuẫn kéo dài.
Minh bạch về tiền
Người quản lý quỹ chăm sóc nên ghi chép mọi khoản thu chi, giữ hoá đơn, và báo lại cho cả nhà định kỳ. Điều này bảo vệ chính người đó khỏi nghi ngờ.
Đừng trộn lẫn tiền của cha mẹ với tiền cá nhân. Hãy dùng tài khoản riêng cho việc chăm sóc.
Tôn trọng cha mẹ khi họ còn quyết được phần nào
Năng lực quyết định không mất đi cùng một lúc cho mọi việc. Một người có thể không quản lý được tài chính phức tạp nhưng vẫn quyết được mình muốn mặc gì, ăn gì, ở đâu.
Hãy giữ cho cha mẹ quyết định những gì họ còn quyết được, và chỉ thay thế ở phần thật sự cần.
Ghi lại quá trình
Với những quyết định lớn, hãy ghi lại: bác sĩ tư vấn gì, gia đình đã bàn gì, ai đồng ý, quyết định cuối là gì và vì sao. Bản ghi này hữu ích cả về mặt thực tế lẫn về mặt tâm lý cho những người tham gia.
Xem lại định kỳ
Tình trạng cha mẹ và hoàn cảnh các con đều thay đổi. Hãy xem lại việc phân vai mỗi năm hoặc sau mỗi biến cố, và điều chỉnh cho phù hợp.
Tóm lại
Hãy hỏi mong muốn của cha mẹ khi họ còn minh mẫn và ghi lại. Với các thủ tục pháp lý như uỷ quyền hay di chúc, hãy hỏi người có chuyên môn và làm sớm. Trong gia đình, hãy thống nhất một đầu mối liên hệ y tế, người quản lý quỹ với ghi chép minh bạch, và ranh giới giữa việc xử lý ngay với việc phải bàn chung.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần chuẩn bị trước việc này?
Vì khi cha mẹ đã mất khả năng quyết định, các lựa chọn về thủ tục hẹp hơn nhiều và gia đình dễ rơi vào bế tắc hoặc tranh chấp.
Nên hỏi ai về các thủ tục pháp lý?
Hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý, ví dụ luật sư hoặc tổ chức hành nghề công chứng, thay vì tự làm theo mẫu trên mạng.
Gia đình nên thống nhất điều gì?
Ai là đầu mối liên hệ với y tế, ai giữ giấy tờ và tài chính, và cách trao đổi khi có quyết định lớn.
Nếu anh chị em không đồng ý với nhau thì sao?
Hãy quay lại căn cứ vào mong muốn cha mẹ từng bày tỏ và ý kiến chuyên môn, thay vì tranh luận dựa trên cảm xúc.