Có một giai đoạn mà câu hỏi không còn là làm sao chữa khỏi, mà là làm sao để những ngày còn lại được dễ chịu nhất. Đây là giai đoạn nhiều gia đình không được chuẩn bị, và vì vậy phải quyết định nhiều điều khó trong lúc hoang mang.
Bài này không thay thế tư vấn y tế. Mọi quyết định điều trị đều phải bàn với bác sĩ đang theo dõi cha mẹ.
Chăm sóc giảm nhẹ là gì
Là chăm sóc tập trung vào việc giảm đau và các triệu chứng khó chịu, hỗ trợ tinh thần cho người bệnh và cho gia đình. Trọng tâm chuyển từ kéo dài sự sống bằng mọi giá sang chất lượng của thời gian còn lại.
Đây là một lĩnh vực chuyên môn, không phải là ngừng chăm sóc.
Những triệu chứng thường cần xử lý
- Đau.
- Khó thở.
- Buồn nôn, chán ăn.
- Táo bón.
- Mệt mỏi, mất ngủ.
- Lo âu, bồn chồn.
- Lú lẫn.
Mỗi triệu chứng đều có cách xử lý, và người bệnh không nhất thiết phải chịu đựng. Hãy nói với bác sĩ về mọi biểu hiện bạn quan sát được, đừng cho rằng đó là điều đương nhiên phải chấp nhận.
Về việc giảm đau
Đây là phần gia đình hay lo lắng nhất, và cũng hay hiểu sai nhất. Nhiều người ngại vì sợ thuốc giảm đau gây nghiện hoặc làm người bệnh mê man.
Hãy nói thẳng những lo lắng đó với bác sĩ và nghe giải thích, thay vì tự quyết định giảm bớt. Việc để người bệnh chịu đau không cần thiết không mang lại lợi ích gì.
Đừng tự điều chỉnh liều bất cứ loại thuốc nào — hãy gọi cho bác sĩ khi thấy cần thay đổi.
Những câu nên hỏi bác sĩ
- Tình trạng hiện tại thế nào, tiên lượng ra sao.
- Những lựa chọn điều trị hiện có là gì, mỗi lựa chọn mang lại gì và đánh đổi gì.
- Nếu không điều trị tích cực nữa thì việc chăm sóc sẽ thế nào.
- Làm sao để cha mẹ đỡ đau và đỡ khó chịu nhất.
- Những gì có thể xảy ra trong thời gian tới, gia đình nên chuẩn bị gì.
- Khi nào cần gọi và gọi ai.
- Có thể chăm sóc ở nhà được không, cần những gì.
Hãy hỏi những câu này sớm, khi còn thời gian cân nhắc, chứ đừng đợi tới lúc phải quyết trong đêm.
Mong muốn của người bệnh
Nếu cha mẹ còn minh mẫn, đây là điều quan trọng nhất. Hãy hỏi:
- Điều gì quan trọng nhất với bố mẹ lúc này.
- Bố mẹ muốn ở đâu.
- Có điều gì bố mẹ muốn làm, muốn gặp ai không.
- Bố mẹ mong muốn gì về việc điều trị.
- Có điều gì bố mẹ muốn dặn lại không.
Hãy ghi lại và chia sẻ với cả gia đình. Biết mong muốn của cha mẹ giúp con cái đỡ day dứt rất nhiều khi phải quyết định.
Có nên nói thật với cha mẹ
Nhiều gia đình muốn giấu để cha mẹ đỡ buồn. Nhưng người bệnh thường cảm nhận được, và việc giấu khiến họ không sắp xếp được những điều quan trọng với mình.
Hãy hỏi bác sĩ về cách trao đổi phù hợp với từng người, và tôn trọng nếu cha mẹ tỏ ý không muốn biết chi tiết.
Thống nhất trong gia đình
Đây là giai đoạn dễ nảy sinh bất đồng giữa anh chị em, nhất là khi phải quyết định về mức độ can thiệp y tế. Hãy:
- Cùng ngồi nghe bác sĩ giải thích thay vì nghe lại qua một người.
- Lấy mong muốn của cha mẹ làm cơ sở, không lấy cảm xúc của từng người.
- Cử một người làm đầu mối liên hệ với y tế.
- Ghi lại những gì đã thống nhất.
- Chấp nhận rằng người khác cũng đang đau, và phản ứng khác nhau là bình thường.
Chăm sóc ở nhà hay ở cơ sở y tế
Nhiều người mong được ở nhà trong giai đoạn cuối. Việc này có thể thực hiện được trong nhiều trường hợp, nhưng cần chuẩn bị: hướng dẫn chuyên môn, thuốc sẵn sàng, người hỗ trợ, và biết gọi ai khi có việc.
Hãy bàn với bác sĩ xem điều đó có khả thi với tình trạng của cha mẹ không, và cần những gì.
Những việc nhỏ có ý nghĩa lớn
- Giữ phòng sáng, thoáng, yên tĩnh.
- Vệ sinh miệng thường xuyên vì khô miệng rất khó chịu.
- Giữ môi ẩm.
- Thay đổi tư thế nhẹ nhàng cho đỡ mỏi.
- Nắm tay, xoa nhẹ, nói chuyện.
- Mở nhạc cha mẹ thích.
- Cho cháu chắt vào thăm.
- Đáp ứng những mong muốn nhỏ nếu được.
Thính giác thường còn lại lâu. Hãy tiếp tục nói chuyện với cha mẹ kể cả khi họ không đáp lại.
Chăm sóc cho chính gia đình
Giai đoạn này kiệt sức cả về thể chất lẫn tinh thần. Hãy thay phiên nhau, ăn ngủ trong mức có thể, và cho phép mình có cảm xúc — buồn, giận, mệt, thậm chí nhẹ nhõm — mà không tự trách.
Nếu thấy quá sức chịu đựng, hãy tìm hỗ trợ từ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Sau khi mọi việc qua đi
Người nhà thường cần thời gian dài để ổn định lại, và nhiều người mang cảm giác có lỗi về những quyết định đã đưa ra. Hãy nhớ rằng bạn đã quyết định bằng thông tin mình có vào lúc đó.
Nói chuyện với người tin cậy, và tìm hỗ trợ chuyên môn nếu nỗi buồn kéo dài ảnh hưởng tới sinh hoạt.
Tóm lại
Chăm sóc giảm nhẹ là chuyển trọng tâm sang sự dễ chịu và chất lượng sống, không phải là từ bỏ. Hãy hỏi bác sĩ sớm về các lựa chọn, tìm hiểu và tôn trọng mong muốn của cha mẹ, thống nhất trong gia đình về người đầu mối, và đừng để cha mẹ chịu đau không cần thiết. Những việc nhỏ như vệ sinh miệng, nắm tay, nói chuyện đều có ý nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Chăm sóc giảm nhẹ là gì?
Là chăm sóc tập trung vào việc giảm đau và các triệu chứng khó chịu, nâng chất lượng sống cho người bệnh nặng và hỗ trợ gia đình.
Có phải chăm sóc giảm nhẹ là từ bỏ điều trị không?
Không. Đó là thay đổi trọng tâm sang sự dễ chịu và chất lượng sống. Hãy trao đổi với bác sĩ về các lựa chọn cụ thể cho trường hợp của gia đình bạn.
Gia đình nên chuẩn bị gì?
Tìm hiểu mong muốn của người bệnh, thống nhất trong gia đình ai là người liên hệ và quyết định, và sắp xếp để có người bên cạnh.
Có nên nói thật với cha mẹ về tình trạng không?
Hãy hỏi bác sĩ cách trao đổi phù hợp. Nhiều người bệnh muốn biết và việc được biết giúp họ sắp xếp những điều quan trọng với mình.