Nơi ở quyết định rất nhiều tới chất lượng sống ở tuổi già: mức độ an toàn, khả năng tự làm việc của mình, và cả việc có gặp được ai mỗi ngày hay không. Nhưng đây cũng là quyết định người ta hay trì hoãn nhất.
Ba hướng lựa chọn
- Ở lại nhà cũ, cải tạo cho phù hợp.
- Chuyển tới nơi ở phù hợp hơn: nhà một tầng, căn hộ có thang máy, gần trung tâm.
- Chuyển về sống cùng hoặc gần con cái.
Không có lựa chọn nào đúng cho mọi người. Điều quan trọng là cân nhắc bằng những tiêu chí cụ thể chứ không bằng cảm tính.
Những tiêu chí nên dùng
- Nhà có an toàn không, hoặc có cải tạo được không.
- Có đi lại được nếu phải dùng gậy, khung tập đi hay xe lăn không.
- Có gần cơ sở y tế không.
- Đi chợ, đi lại có thuận tiện không.
- Có người quen xung quanh không.
- Có ai ở gần để hỗ trợ khi cần không.
- Chi phí duy trì thế nào.
- Nếu sau này cần người chăm, nhà có đủ chỗ không.
Điểm áp chót hay bị bỏ qua. Một căn nhà rất đẹp nhưng không có chỗ cho người chăm ở lại sẽ hạn chế lựa chọn về sau.
Lợi thế của việc ở lại nhà cũ
- Quen thuộc mọi ngóc ngách, ít nguy cơ lẫn lộn.
- Giữ được hàng xóm và mạng lưới quen biết.
- Giữ được thói quen sinh hoạt.
- Gắn với kỷ niệm, quan trọng về mặt tinh thần.
- Không phải xây dựng lại quan hệ từ đầu.
Với người sa sút trí tuệ, môi trường quen thuộc đặc biệt quan trọng.
Khi nào nhà cũ không còn phù hợp
- Nhiều tầng, phòng ngủ và nhà vệ sinh ở trên cao, không cải tạo được.
- Nhà quá rộng, khó dọn dẹp và tốn kém duy trì.
- Ở nơi hẻo lánh, đi lại khó.
- Xa cơ sở y tế.
- Hàng xóm cũ đã chuyển đi hết.
- Nhà xuống cấp, sửa chữa tốn kém hơn giá trị.
Cải tạo nhà cũ: làm gì trước
- Nhà vệ sinh: tay vịn cạnh bồn cầu và trong khu tắm, sàn chống trơn, ghế tắm.
- Ánh sáng: đủ sáng ban ngày, có đèn dẫn đường ban đêm.
- Lối đi: bỏ vật cản, bỏ thảm trơn, ngưỡng cửa hạ thấp.
- Cầu thang: tay vịn hai bên, viền tương phản ở mép bậc.
- Nếu cần: chuyển phòng ngủ xuống tầng trệt.
Làm dần từng đợt dễ chấp nhận hơn là đảo lộn cả nhà một lúc.
Thời điểm chuyển quan trọng hơn người ta nghĩ
Nếu đã xác định sẽ chuyển, hãy chuyển khi còn đủ sức khoẻ để thích nghi và xây dựng quan hệ mới. Chuyển sau một cú ngã hoặc một đợt bệnh nặng khó hơn nhiều: vừa yếu, vừa phải làm quen nơi lạ, vừa mất mạng lưới cũ cùng lúc.
Đây là lý do nên bàn chuyện này ở tuổi còn khoẻ chứ không đợi tới lúc bắt buộc.
Về ở cùng con cái
Đây là lựa chọn phổ biến nhưng cần bàn kỹ trước, không phải bàn sau khi đã chuyển:
- Không gian riêng của mỗi bên thế nào.
- Nếp sinh hoạt khác nhau xử lý ra sao: giờ giấc, ăn uống, tiếng ồn.
- Ai quyết định những việc trong nhà.
- Vai trò với cháu: giúp tới đâu, không can thiệp phần nào.
- Chuyện đóng góp chi phí.
- Có giữ được quan hệ bạn bè cũ không.
- Nếu không hợp thì có phương án khác không.
Điểm cuối nên được nói ra một cách bình thường, không coi là điều kiêng kỵ. Có phương án dự phòng làm cho cả hai bên đỡ áp lực.
Về gần con nhưng ở riêng
Nhiều gia đình thấy đây là phương án cân bằng nhất: cha mẹ giữ được sự độc lập và không gian riêng, con cái vẫn ghé được thường xuyên và xử lý được khi có việc.
Nếu chọn hướng này, hãy chú ý tới việc cha mẹ có kết nối được với cộng đồng ở nơi mới không, vì đó là rủi ro lớn nhất của việc chuyển tới nơi lạ.
Giữ kết nối khi chuyển tới nơi mới
- Tìm hiểu trước các nhóm sinh hoạt ở khu vực đó.
- Chủ động làm quen hàng xóm sớm.
- Giữ liên lạc với bạn bè cũ, sắp xếp gặp định kỳ.
- Tìm cơ sở y tế mới và chuyển hồ sơ.
- Mang theo những đồ vật gắn với kỷ niệm.
Thu gọn đồ đạc
Dù chuyển hay ở lại, việc giảm bớt đồ đạc đều có ích: nhà thoáng hơn, an toàn hơn, dễ dọn hơn. Hãy làm dần, và để chính người chủ quyết định giữ gì.
Việc con cái tự ý vứt đồ của cha mẹ là nguồn tổn thương lớn, kể cả với những món trông vô giá trị.
Khi cha mẹ không muốn chuyển
Hãy hiểu rằng ngôi nhà không chỉ là chỗ ở mà là nơi chứa cả cuộc đời họ. Nếu an toàn cho phép, hãy tôn trọng mong muốn ở lại và hỗ trợ bằng cách cải tạo nhà, sắp xếp người ghé thăm, và dùng dịch vụ hỗ trợ tại nhà.
Nếu việc ở lại thực sự không an toàn, hãy trình bày bằng những sự việc cụ thể đã xảy ra chứ đừng tranh luận chung chung.
Tóm lại
Hãy cân nhắc bằng tiêu chí cụ thể: an toàn, đi lại, gần y tế, có người quen xung quanh, và chỗ cho người chăm nếu sau này cần. Nếu định chuyển thì chuyển khi còn đủ sức thích nghi. Nếu ở cùng con thì bàn kỹ về không gian riêng và ranh giới trước khi chuyển. Và nếu ở lại nhà cũ thì ưu tiên cải tạo nhà vệ sinh và ánh sáng trước.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ở lại nhà cũ không?
Nếu nhà an toàn hoặc cải tạo được, vị trí thuận tiện và có mạng lưới quen biết thì đây thường là lựa chọn tốt cho tinh thần.
Khi nào là thời điểm tốt để chuyển?
Khi còn đủ sức khoẻ để thích nghi với nơi mới và xây dựng quan hệ mới. Chuyển sau một biến cố thường khó hơn nhiều.
Về ở với con có phải lựa chọn tốt không?
Tuỳ gia đình. Hãy bàn kỹ trước về không gian riêng, nếp sinh hoạt và ranh giới, thay vì chuyển rồi mới điều chỉnh.
Cải tạo nhà nên làm gì trước?
Nhà vệ sinh với tay vịn và sàn chống trơn, ánh sáng ban đêm, và loại bỏ các vật cản trên lối đi.