Người cao tuổi mất bạn đời: giai đoạn cần để mắt nhất

Khi một người cao tuổi mất bạn đời sau nhiều chục năm chung sống, họ không chỉ mất một người. Họ mất bạn đồng hành, mất nếp sinh hoạt, mất người nhắc uống thuốc, mất lý do nấu cơm, và thường mất luôn cảm giác về vai trò của mình.

Đây là giai đoạn con cái cần để mắt nhiều nhất, và cũng là giai đoạn dễ bị bỏ qua vì ai cũng bận lo hậu sự.

Vì sao đây là giai đoạn nguy cơ cao

• Ăn uống thất thường vì không còn ai nấu cùng hoặc ăn cùng.
• Bỏ thuốc hoặc uống sai vì người kia thường là người nhắc.
• Mất ngủ kéo dài.
• Ít ra khỏi nhà, cắt giảm giao tiếp.
• Bỏ khám bệnh định kỳ.
• Dễ rơi vào trầm cảm.
• Dễ trở thành mục tiêu của lừa đảo.

Điểm thứ hai quan trọng và rất hay bị bỏ qua. Trong nhiều cặp vợ chồng già, một người lo hết việc thuốc men cho cả hai.

Những tuần đầu

• Đừng để cha mẹ ở một mình ngay sau tang lễ, hãy thay phiên nhau ở cùng.
• Bảo đảm cha mẹ ăn được và uống đủ nước.
• Rà lại danh sách thuốc và lập lại hệ thống nhắc uống.
• Kiểm tra lịch khám sắp tới.
• Hỗ trợ các thủ tục giấy tờ cần thiết.
• Đừng đưa ra quyết định lớn nào trong giai đoạn này nếu không bắt buộc.

Điểm cuối đáng nhấn mạnh. Bán nhà, chuyển chỗ ở, thay đổi lớn về tài sản — tất cả nên hoãn lại cho tới khi cha mẹ ổn định hơn, trừ khi có lý do an toàn.

Lắng nghe thay vì an ủi vội

Người đang đau buồn thường không cần lời khuyên. Họ cần được kể và được nghe.

• Đừng nói những câu như thôi bố mẹ đừng buồn nữa, hay ai rồi cũng phải đi.
• Đừng tránh nhắc tới người đã mất vì sợ cha mẹ buồn.
• Hãy cùng nhắc lại kỷ niệm, xem ảnh cũ.
• Cho phép cha mẹ khóc mà không vội dỗ.
• Ngồi cùng kể cả khi không nói gì.

Nhiều người goá nói rằng điều làm họ cô đơn nhất là không ai dám nhắc tới người đã mất.

Giúp dựng lại nếp sinh hoạt

Mất nếp là một trong những lý do khiến sức khoẻ đi xuống nhanh. Hãy giúp cha mẹ dựng lại từng chút:

• Giờ thức, giờ ngủ, giờ ăn cố định.
• Một việc cố định mỗi ngày: đi bộ buổi sáng, tưới cây, đi chợ.
• Một hoạt động cố định mỗi tuần có người khác tham gia.
• Lịch gọi điện của con cháu.
• Lịch tới thăm của các con.

Những mốc cố định giúp người đang mất phương hướng có chỗ bám.

Chuyện ăn uống

Người goá thường ăn qua loa vì nấu cho một người không có hứng. Vài cách giúp:

• Sắp xếp để cha mẹ ăn cùng người khác vài bữa mỗi tuần.
• Chuẩn bị sẵn phần ăn dễ hâm lại.
• Rủ cha mẹ nấu món tủ cho cả nhà.
• Theo dõi cân nặng định kỳ.

Chuyện thuốc men

Hãy rà lại toàn bộ và mang danh sách đi hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Sau đó dựng hệ thống mới: hộp chia thuốc, bảng dán, sổ đánh dấu, và người kiểm tra định kỳ.

Đừng cho rằng cha mẹ vẫn tự lo được như trước, vì phần lớn trường hợp người kia mới là người quản việc này.

Giữ giao tiếp

• Khuyến khích cha mẹ giữ liên lạc với bạn bè cũ.
• Đưa cha mẹ tham gia sinh hoạt cộng đồng, hội người cao tuổi.
• Cho cháu chắt tới thăm thường xuyên.
• Cân nhắc trung tâm chăm sóc ban ngày nếu cha mẹ ở một mình.

Cảnh giác với lừa đảo

Người cao tuổi vừa mất bạn đời và sống một mình là nhóm dễ bị nhắm tới. Hãy dặn cha mẹ gọi cho con trước khi quyết bất cứ khoản chi lớn nào, cảnh giác với người lạ tới nhà hoặc gọi điện, và nói rõ rằng bị lừa không phải điều đáng xấu hổ để họ dám kể.

Đau buồn cần thời gian

Không có mốc chuẩn cho việc bao lâu thì nguôi. Sẽ có những đợt nặng lên vào ngày giỗ, ngày sinh nhật, ngày lễ. Hãy chuẩn bị trước cho những dịp đó và sắp xếp để cha mẹ không ở một mình.

Khi nào cần đưa đi khám

• Không ăn được, sụt cân rõ.
• Mất ngủ kéo dài.
• Không ra khỏi phòng, cắt hết giao tiếp.
• Bỏ bê vệ sinh cá nhân.
• Lú lẫn, hay quên tăng lên.
• Nói những câu bi quan về việc sống, hoặc nói muốn đi theo người đã mất.

Điểm cuối phải được coi trọng ngay, đừng nghĩ cha mẹ chỉ nói cho có. Hãy đưa đi khám sớm và đừng để cha mẹ ở một mình.

Bàn về sắp xếp lâu dài, nhưng đừng vội

Sau khi giai đoạn đầu qua đi, gia đình cần bàn về việc cha mẹ sẽ sống thế nào: ở lại nhà cũ, về ở với con, hay chọn phương án khác. Hãy hỏi mong muốn của cha mẹ và cho họ tham gia quyết định.

Nhiều người muốn ở lại nhà cũ vì đó là nơi chứa kỷ niệm. Nếu an toàn cho phép, hãy tôn trọng điều đó và hỗ trợ bằng cách cải tạo nhà và sắp xếp người ghé thăm.

Đừng quên bản thân mình

Con cái trong giai đoạn này vừa lo cho cha mẹ còn lại vừa đang chịu mất mát của chính mình. Hãy cho phép mình buồn, chia sẻ với anh chị em, và đừng gánh một mình.

Tóm lại

Năm đầu sau khi mất bạn đời là giai đoạn cần để mắt nhất. Hãy thay phiên ở cùng trong những tuần đầu, rà lại thuốc men và dựng lại nếp sinh hoạt, giữ cho cha mẹ ăn đủ và có giao tiếp. Lắng nghe mà không thúc giục vượt qua, hoãn mọi quyết định lớn, và đưa đi khám khi có dấu hiệu kéo dài.

Câu hỏi thường gặp