Nói chuyện với cha mẹ về việc chăm sóc tuổi già

Đây là cuộc nói chuyện mà gần như gia đình nào cũng biết là cần có, và gần như gia đình nào cũng hoãn. Người ta hoãn vì sợ cha mẹ nghĩ mình mong điều xấu, vì ngại đụng tới chuyện tiền bạc, và vì cảm giác nói ra là thừa nhận cha mẹ đang già đi.

Nhưng cuộc nói chuyện này luôn xảy ra. Vấn đề chỉ là nó xảy ra lúc bình tĩnh hay lúc đang ở phòng cấp cứu.

Vì sao bàn sớm lại nhẹ hơn

Khi cha mẹ còn khoẻ, đây là cuộc trò chuyện về kế hoạch. Khi đã xảy ra biến cố, nó thành cuộc tranh luận trong lo âu và mệt mỏi, thường kèm bất đồng giữa anh chị em và cảm giác có lỗi.

Ngoài ra, bàn sớm cho phép cha mẹ được là người quyết định về cuộc sống của mình, thay vì bị quyết định thay.

Cách mở lời

• Mượn chuyện người khác: nhà bác X vừa có chuyện, con nghĩ nhà mình cũng nên bàn trước.
• Bắt đầu từ chính bạn: con vừa làm di chúc và bảo hiểm, tiện thể muốn hỏi bố mẹ nghĩ sao về chuyện của mình.
• Hỏi thay vì thông báo: nếu sau này bố mẹ cần người chăm, bố mẹ muốn thế nào.
• Chọn lúc thoải mái, không phải giữa bữa cơm đông người hay lúc đang có mâu thuẫn.

Điểm quan trọng: đây là cuộc hỏi ý kiến, không phải cuộc thông báo kế hoạch.

Những nội dung nên bàn

• Cha mẹ muốn sống ở đâu khi cần được chăm sóc.
• Điều gì quan trọng nhất với cha mẹ trong cuộc sống hằng ngày.
• Cha mẹ sợ điều gì nhất.
• Mong muốn của cha mẹ về điều trị y tế trong các tình huống nặng.
• Ai sẽ là người quyết định thay nếu cha mẹ không tự quyết được.
• Tình hình giấy tờ, tài sản, bảo hiểm.
• Cha mẹ có nguyện vọng gì chưa nói với ai.

Không cần bàn hết trong một lần. Chia thành nhiều cuộc nói chuyện ngắn thường dễ hơn.

Nghe nhiều hơn nói

Đây là phần khó nhất. Con cái thường vào cuộc với một kế hoạch sẵn và chỉ muốn cha mẹ đồng ý. Hãy đảo lại: hỏi và nghe, kể cả khi câu trả lời không giống điều bạn nghĩ.

Nhiều người cao tuổi có mong muốn rất cụ thể mà chưa từng được ai hỏi.

Khi cha mẹ gạt đi

Phản ứng thường gặp: chưa cần đâu, bố mẹ còn khoẻ, đừng nói chuyện đó. Đừng ép trong một lần. Hãy để đó, và quay lại sau vài tuần bằng một góc khác.

Việc gieo ý tưởng rồi cho thời gian thường hiệu quả hơn nhiều so với thuyết phục dồn dập.

Khi cha mẹ phản đối mạnh

Hãy tìm hiểu nỗi sợ thật đằng sau. Thường là ba thứ: sợ bị bỏ rơi, sợ mất tự do, sợ thành gánh nặng. Mỗi nỗi sợ cần được trả lời riêng.

• Với nỗi sợ bị bỏ rơi: cam kết cụ thể về việc thăm nom và giữ đúng.
• Với nỗi sợ mất tự do: bảo đảm cha mẹ vẫn được quyết định những việc của mình.
• Với nỗi sợ thành gánh nặng: nói thật về khả năng của gia đình, đừng nói dối là không sao.

Bàn với anh chị em trước

Nếu có nhiều con, hãy bàn giữa anh chị em trước khi nói với cha mẹ. Cha mẹ nghe những ý kiến trái ngược nhau sẽ hoang mang và cuộc nói chuyện dễ đổ vỡ.

Trong cuộc bàn giữa anh chị em, hãy tập trung vào việc ai làm được gì thay vì ai thương cha mẹ hơn.

Chuyện tiền bạc

Khó nói nhưng cần. Hãy làm rõ: chi phí chăm sóc dự kiến bao nhiêu, cha mẹ có nguồn nào, các con đóng góp thế nào. Ghi ra giấy và thống nhất.

Sự mơ hồ về tiền là nguyên nhân của phần lớn xích mích giữa anh chị em trong giai đoạn này.

Giấy tờ nên chuẩn bị

Hãy hỏi cha mẹ về tình trạng giấy tờ nhà đất, sổ tiết kiệm, bảo hiểm, và nơi cất giữ. Đây không phải chuyện tranh giành mà là để tránh rắc rối khi cần dùng.

Nếu cần làm các thủ tục pháp lý như uỷ quyền hay di chúc, hãy hỏi ý kiến người có chuyên môn pháp lý và làm khi cha mẹ còn minh mẫn.

Mong muốn về điều trị y tế

Đây là phần nhiều gia đình né tránh nhất nhưng lại quan trọng nhất trong các tình huống nặng. Hãy hỏi cha mẹ mong muốn gì nếu rơi vào tình trạng bệnh nặng, và ai là người họ tin tưởng để quyết định thay.

Biết trước mong muốn của cha mẹ giúp con cái đỡ day dứt rất nhiều khi phải quyết định trong hoàn cảnh khẩn.

Ghi lại những gì đã bàn

Sau mỗi cuộc nói chuyện, hãy ghi lại những điểm chính và chia sẻ cho anh chị em. Việc này tránh được tình trạng mỗi người nhớ một kiểu về điều cha mẹ đã nói.

Xem lại định kỳ

Tình hình sức khoẻ và mong muốn của cha mẹ có thể thay đổi. Hãy xem lại kế hoạch mỗi năm hoặc sau mỗi biến cố sức khoẻ, thay vì bàn một lần rồi cất đi.

Điều cần nhớ

Mục đích của cuộc nói chuyện này không phải là để sắp xếp cha mẹ, mà là để cha mẹ được sống những năm còn lại theo cách họ muốn, trong khả năng của gia đình. Khi giữ đúng tinh thần đó, cuộc nói chuyện dễ hơn nhiều.

Tóm lại

Hãy bàn sớm khi cha mẹ còn khoẻ và minh mẫn. Mở lời bằng cách hỏi mong muốn thay vì thông báo kế hoạch, nghe nhiều hơn nói, và chia thành nhiều cuộc nói chuyện ngắn. Bàn giữa anh chị em trước, làm rõ chuyện tiền bạc và giấy tờ, và ghi lại những gì đã thống nhất.

Câu hỏi thường gặp