Phần lớn gia đình bắt đầu bàn chuyện tiền cho tuổi già của cha mẹ vào đúng lúc tệ nhất: sau một cơn đột quỵ, một cú ngã gãy xương, hoặc một chẩn đoán nặng. Lúc đó ai cũng lo, ai cũng mệt, và mọi bất đồng đều dễ bùng lên.
Bàn sớm không tốn gì ngoài vài buổi nói chuyện, nhưng tiết kiệm được rất nhiều về sau.
Bắt đầu bằng việc nắm tình hình
Trước khi tính đóng góp, hãy biết cha mẹ đang có gì:
- Lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng bao nhiêu.
- Tiết kiệm có bao nhiêu, gửi ở đâu.
- Có tài sản nào sinh thu nhập không.
- Có bảo hiểm gì, còn hiệu lực không.
- Thẻ bảo hiểm y tế còn hạn không, đăng ký ở đâu.
- Có khoản nợ hoặc nghĩa vụ tài chính nào không.
Nhiều gia đình chưa từng hỏi những câu này và chỉ biết khi đã muộn.
Cách mở lời về tiền với cha mẹ
Đây là chủ đề nhạy cảm. Vài cách làm nhẹ đi:
- Đặt vấn đề là để con biết mà lo trước, không phải để hỏi cha mẹ có bao nhiêu.
- Bắt đầu từ giấy tờ chứ không từ con số: giấy tờ để đâu, ai biết.
- Nói rõ mục đích là tránh rắc rối khi cần dùng gấp.
- Chia làm nhiều lần, đừng hỏi hết trong một buổi.
Ước lượng nhu cầu
Hãy tìm hiểu mức chi phí chăm sóc ở khu vực của bạn cho các mức độ khác nhau, rồi ước lượng khoảng cách giữa nguồn thu của cha mẹ và mức chi phí đó. Con số chênh lệch chính là phần các con cần lo.
Biết trước con số này giúp gia đình có thời gian chuẩn bị thay vì xoay xở gấp.
Bàn giữa anh chị em
Đây là phần dễ gây xích mích nhất. Vài nguyên tắc giúp cuộc bàn không đổ vỡ:
- Bàn khi chưa có chuyện gì cấp bách.
- Bàn dựa trên khả năng thật của từng người, không so ai thương cha mẹ hơn.
- Tính cả đóng góp bằng công chăm sóc, không chỉ bằng tiền.
- Ghi ra giấy những gì đã thống nhất.
- Nói trước điều gì xảy ra nếu hoàn cảnh một người thay đổi.
Điểm thứ ba quan trọng. Người con ở gần và chăm trực tiếp đang đóng góp rất nhiều dù không chuyển tiền, và điều đó cần được ghi nhận rõ ràng.
Lập quỹ chung và giữ minh bạch
Nhiều gia đình lập một tài khoản riêng cho việc chăm sóc cha mẹ, có một người giữ và ghi chép. Nên:
- Ghi mọi khoản thu chi.
- Giữ hoá đơn.
- Báo lại cho cả nhà định kỳ, ví dụ mỗi quý.
- Có ít nhất hai người biết tình trạng tài khoản.
Sự minh bạch không phải vì nghi ngờ nhau, mà vì nó bảo vệ chính người đang giữ quỹ khỏi hiểu lầm.
Giấy tờ cần sắp xếp sớm
- Giấy tờ tuỳ thân của cha mẹ.
- Sổ hưu và giấy tờ trợ cấp.
- Thẻ bảo hiểm y tế.
- Giấy tờ nhà đất.
- Sổ tiết kiệm, thông tin tài khoản ngân hàng.
- Hợp đồng bảo hiểm.
- Hồ sơ bệnh án và danh sách thuốc đang dùng.
Hãy lập một danh sách ghi rõ có gì và để ở đâu, rồi cho ít nhất hai người trong nhà biết.
Các thủ tục pháp lý nên hỏi chuyên môn
Có những việc chỉ làm được khi cha mẹ còn minh mẫn, ví dụ uỷ quyền hoặc lập di chúc. Nếu gia đình cần những thủ tục này, hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý và làm sớm. Đây không phải chuyện tranh giành mà là chuyện tránh bế tắc khi cần xử lý gấp.
Bảo hiểm y tế
Hãy kiểm tra thẻ bảo hiểm y tế của cha mẹ còn hiệu lực không và đăng ký khám ở đâu. Về phạm vi chi trả cho từng loại dịch vụ, hãy hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm hoặc bệnh viện vì quy định thay đổi theo thời gian.
Quỹ dự phòng khẩn
Nên có một khoản sẵn sàng dùng ngay cho tình huống nhập viện đột ngột. Trong những tình huống đó, việc phải đi vay hoặc rút tài sản gấp làm mọi thứ căng thẳng hơn nhiều.
Xem lại kế hoạch định kỳ
Sức khoẻ cha mẹ và hoàn cảnh các con đều thay đổi. Hãy xem lại kế hoạch mỗi năm hoặc sau mỗi biến cố, và điều chỉnh mức đóng góp cho phù hợp với tình hình mới.
Đừng để một người gánh hết
Rất thường gặp: một người con gánh cả phần tiền lẫn phần chăm sóc, những người khác coi như xong. Tình trạng này bền được vài năm rồi vỡ, và khi vỡ thì cả gia đình cùng khủng hoảng.
Hãy phân chia rõ ngay từ đầu, kể cả khi người gánh chính không phàn nàn.
Tóm lại
Hãy nắm tình hình tài chính và giấy tờ của cha mẹ sớm, ước lượng khoảng cách giữa nguồn thu và chi phí chăm sóc, bàn giữa anh chị em khi chưa có chuyện cấp bách, lập quỹ chung có ghi chép minh bạch, và xem lại kế hoạch định kỳ. Những thủ tục pháp lý cần làm khi cha mẹ còn minh mẫn thì đừng hoãn.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu chuẩn bị từ khi nào?
Càng sớm càng tốt, khi cha mẹ còn khoẻ. Lúc đó mọi việc đều là bàn bạc, còn khi đã có biến cố thì thành xử lý khủng hoảng.
Các con nên đóng góp thế nào cho công bằng?
Không có công thức chung. Nhiều gia đình chia theo khả năng tài chính kết hợp với công chăm sóc trực tiếp, và ghi rõ ra giấy để tránh hiểu lầm.
Có nên lập một quỹ chung không?
Nên, và nên có một người giữ sổ sách báo lại định kỳ cho cả nhà. Sự minh bạch là thứ giữ hoà khí lâu dài nhất.
Giấy tờ nào cần nắm rõ?
Sổ hưu, thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ nhà đất, sổ tiết kiệm, hợp đồng bảo hiểm, và nơi cất giữ. Nếu cần làm thủ tục pháp lý, hãy hỏi người có chuyên môn.