Người cao tuổi là mục tiêu thường xuyên của nhiều hình thức lừa đảo, và hậu quả không chỉ là tiền. Nhiều người sau khi bị lừa mất hẳn tự tin, không dám quyết định gì nữa, và giấu con cái vì xấu hổ.
Vì sao người cao tuổi dễ bị nhắm tới
- Thường ở nhà một mình vào ban ngày.
- Ngại từ chối, nhất là khi người kia tỏ ra lịch sự hoặc quan tâm.
- Có thể có khoản tiết kiệm.
- Ít quen với các thủ đoạn qua điện thoại và mạng.
- Cô đơn nên dễ tiếp chuyện người lạ.
- Lo lắng về sức khoẻ nên dễ tin lời hứa chữa khỏi.
Người vừa mất bạn đời và sống một mình là nhóm dễ bị nhắm nhất.
Những hình thức thường gặp
Gọi điện giả danh. Người gọi tự xưng là cơ quan chức năng, nhân viên ngân hàng, hoặc thông báo người thân gặp nạn, rồi yêu cầu chuyển tiền gấp hoặc cung cấp thông tin tài khoản. Điểm chung: tạo áp lực về thời gian và yêu cầu giữ bí mật.
Bán hàng tận nhà. Người tới nhà giới thiệu sản phẩm với giá cao, thường là thiết bị sức khoẻ, đồ gia dụng, hoặc thực phẩm chức năng.
Mời khám bệnh miễn phí. Tổ chức khám hoặc đo chỉ số miễn phí tại địa phương, sau đó kết luận người tham gia có vấn đề sức khoẻ và bán sản phẩm.
Mời dự hội thảo có quà. Tặng quà nhỏ để thu hút, rồi bán sản phẩm giá cao với áp lực tập thể.
Mời đầu tư lợi nhuận cao. Hứa hẹn lãi suất bất thường, thường kèm lời khuyên rút tiết kiệm.
Giả danh người quen. Liên hệ qua điện thoại hoặc mạng xã hội, giả làm con cháu hoặc bạn cũ cần giúp đỡ gấp.
Dấu hiệu chung của lừa đảo
- Thúc ép quyết định ngay, không cho thời gian suy nghĩ.
- Yêu cầu giữ bí mật, không nói với con cháu.
- Hứa hẹn kết quả chắc chắn, dù về sức khoẻ hay về tiền.
- Yêu cầu chuyển tiền bằng cách bất thường.
- Hỏi thông tin cá nhân, số tài khoản, mã xác thực.
- Doạ về hậu quả pháp lý.
Hai dấu hiệu đầu gần như luôn xuất hiện. Hãy dạy cha mẹ nhận ra chúng.
Một quy tắc dễ nhớ
Danh sách dài thì khó nhớ. Hãy thống nhất với cha mẹ một quy tắc duy nhất: mọi khoản chi lớn, mọi việc liên quan tới tài khoản, đều gọi cho con trước khi làm.
Và nói rõ: không có cơ quan nào yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại, không có việc gì gấp tới mức không kịp gọi cho con.
Cách dặn mà không làm cha mẹ tự ái
- Đừng nói theo kiểu bố mẹ già rồi dễ bị lừa.
- Kể chuyện người khác bị lừa thay vì cảnh cáo trực tiếp.
- Nói rằng chính con cũng suýt bị, để cha mẹ thấy ai cũng có thể gặp.
- Nhấn mạnh rằng bọn lừa đảo rất tinh vi, không phải lỗi của người bị nhắm.
- Đề nghị cha mẹ giúp mình yên tâm bằng cách gọi trước khi quyết.
Những việc thực tế nên làm
- Dặn cha mẹ không mở cửa cho người lạ khi ở nhà một mình.
- Không ký bất cứ giấy tờ gì cho người lạ.
- Không cung cấp thông tin cá nhân qua điện thoại.
- Không chuyển tiền theo yêu cầu qua điện thoại, dù người gọi nói gì.
- Cất sổ tiết kiệm và giấy tờ có giá trị ở nơi an toàn.
- Hạn chế để nhiều tiền mặt trong nhà.
- Dán số điện thoại của con ở nơi dễ thấy cạnh điện thoại bàn.
Về thực phẩm chức năng và thiết bị sức khoẻ
Đây là nhóm sản phẩm được bán cho người cao tuổi nhiều nhất, thường kèm lời hứa cải thiện hoặc chữa khỏi. Hãy thống nhất với cha mẹ một nguyên tắc: mọi thứ định uống hoặc dùng cho sức khoẻ đều hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước.
Nguy hiểm không chỉ là mất tiền. Có những trường hợp người bệnh bỏ điều trị đang có để theo sản phẩm được quảng cáo, và đó mới là thiệt hại lớn nhất.
Theo dõi mà không xâm phạm
Hãy tìm điểm cân bằng giữa bảo vệ và tôn trọng quyền tự chủ của cha mẹ:
- Hỏi thăm chuyện hằng ngày, trong đó có chuyện ai tới nhà, ai gọi điện.
- Để ý những gói hàng lạ, sản phẩm mới xuất hiện trong nhà.
- Để ý nếu cha mẹ tránh nói về chuyện tiền bạc.
- Đừng kiểm soát mọi khoản chi của cha mẹ.
- Đừng đọc thư từ hay giấy tờ riêng khi chưa được đồng ý.
Nếu cha mẹ đã bị lừa
- Đừng trách móc. Phản ứng đầu tiên của bạn quyết định lần sau cha mẹ có dám kể không.
- Ghi lại toàn bộ thông tin: ai liên hệ, bằng cách nào, nói gì, chuyển bao nhiêu và tới đâu.
- Liên hệ ngân hàng ngay nếu có chuyển khoản.
- Báo cơ quan công an.
- Đổi các thông tin có thể đã bị lộ.
- Theo dõi tài khoản trong thời gian sau đó.
- Trấn an cha mẹ, nói rõ đây không phải lỗi của họ.
Nhiều người cao tuổi bị lừa nhiều lần vì lần đầu bị mắng nên lần sau giấu.
Cảnh giác với người thân và người giúp việc
Đây là phần khó nói nhưng có thật: một phần không nhỏ các vụ chiếm đoạt tài sản của người cao tuổi đến từ người quen. Vài biện pháp phòng ngừa hợp lý:
- Minh bạch về việc ai giữ giấy tờ, ai quản lý tiền.
- Ghi chép thu chi và báo lại cho cả nhà.
- Không để một người duy nhất nắm toàn bộ.
- Chú ý nếu cha mẹ đột nhiên thay đổi các sắp xếp về tài sản sau khi thân với ai đó.
Khi cha mẹ đang ở cơ sở
Hãy hỏi cơ sở về quy định với người lạ tới thăm và với việc bán hàng trong cơ sở. Hạn chế để tiền mặt và vật có giá trị trong phòng, và lập danh sách đồ đạc mang theo.
Tóm lại
Hãy thống nhất với cha mẹ một quy tắc đơn giản: mọi khoản chi lớn đều gọi cho con trước. Dạy cha mẹ nhận ra hai dấu hiệu chung của lừa đảo là thúc ép quyết ngay và yêu cầu giữ bí mật. Mọi sản phẩm sức khoẻ đều hỏi bác sĩ trước. Nếu cha mẹ đã bị lừa, đừng trách móc — hãy xử lý và trấn an để họ dám kể lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người cao tuổi hay bị nhắm tới?
Vì thường ở nhà một mình, ngại từ chối, tin người, và có thể có khoản tiết kiệm. Người mới mất bạn đời là nhóm dễ bị nhắm nhất.
Hình thức nào phổ biến nhất?
Gọi điện giả danh cơ quan chức năng yêu cầu chuyển tiền, bán hàng hoặc thực phẩm chức năng tận nhà, và mời khám bệnh miễn phí rồi bán sản phẩm.
Nên dặn cha mẹ thế nào?
Hãy đặt ra một quy tắc đơn giản: mọi khoản chi lớn đều gọi cho con trước. Quy tắc dễ nhớ hiệu quả hơn danh sách dài.
Cha mẹ đã bị lừa rồi thì làm gì?
Đừng trách móc. Hãy báo cơ quan công an, liên hệ ngân hàng nếu có chuyển khoản, và trấn an cha mẹ để họ không giấu lần sau.