Khi người nhà tự chăm: làm sao để bền được lâu dài

Phần lớn gia đình Việt chọn tự chăm cha mẹ tại nhà, và đó là lựa chọn đáng trân trọng. Nhưng nhiều gia đình bước vào việc này mà không tổ chức gì, chỉ dựa vào tình thương và sự chịu đựng. Kết quả là sau vài năm, người chăm kiệt quệ còn cha mẹ vẫn không được chăm sóc đúng cách.

Bắt đầu bằng việc liệt kê công việc

Nghe khô khan nhưng đây là bước quan trọng nhất. Hãy ghi ra tất cả những việc cần làm:

• Vệ sinh cá nhân: tắm rửa, thay quần áo, đi vệ sinh.
• Ăn uống: nấu, cho ăn, theo dõi lượng ăn.
• Thuốc: lấy thuốc, chia thuốc, nhắc và cho uống.
• Đưa đi khám, lấy kết quả, làm thủ tục bảo hiểm.
• Vận động, tập luyện, đi dạo.
• Dọn dẹp, giặt giũ.
• Trò chuyện, giải trí.
• Theo dõi sức khoẻ và ghi chép.
• Quản lý tài chính và giấy tờ.
• Trực đêm.

Khi nhìn danh sách này, nhiều gia đình mới nhận ra khối lượng thật đang dồn lên một người.

Phân công cụ thể

Đừng để việc chăm sóc mặc định rơi vào người ở gần nhất hoặc người không đi làm. Hãy phân chia theo danh sách trên, và công nhận cả những việc không trực tiếp: lo tài chính, đưa đi khám cuối tuần, mua thuốc, làm giấy tờ.

Ghi ra giấy hoặc vào nhóm chat chung, và xem lại định kỳ. Sự mơ hồ là nguyên nhân của phần lớn xích mích giữa anh chị em.

Người chăm chính cần có ngày nghỉ

Đây là điều bị bỏ qua nhiều nhất. Nếu một người chăm bảy ngày một tuần trong nhiều năm, việc kiệt sức chỉ là vấn đề thời gian.

Hãy sắp xếp để người chăm chính có ít nhất một khoảng nghỉ đều đặn, bằng cách người khác thay ca, thuê người theo giờ, hoặc dùng dịch vụ chăm sóc ban ngày.

Dấu hiệu người chăm đang kiệt sức

• Mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ.
• Mất ngủ hoặc ngủ không yên.
• Dễ cáu gắt, mất kiên nhẫn với cha mẹ.
• Bỏ bê sức khoẻ của chính mình, không đi khám khi ốm.
• Xa rời bạn bè và các hoạt động từng thích.
• Cảm thấy tuyệt vọng, oán giận, rồi lại thấy có lỗi vì điều đó.
• Sụt cân hoặc tăng cân nhiều.
• Dùng rượu hoặc thuốc để chịu đựng.

Cảm giác oán giận rồi thấy có lỗi là dấu hiệu rất thường gặp và rất ít được nói ra. Nó không có nghĩa là bạn không thương cha mẹ.

Nếu bạn đang có những dấu hiệu đó

Hãy nói ra với người trong nhà thay vì chịu đựng một mình. Hãy đi khám sức khoẻ của chính bạn. Và hãy cân nhắc nghiêm túc việc thuê hỗ trợ hoặc dùng dịch vụ bên ngoài. Đây không phải sự thất bại mà là cách để bạn còn duy trì được lâu dài.

Chuẩn bị nhà cửa

• Gắn tay vịn ở nhà tắm và cầu thang.
• Bỏ thảm rời hoặc cố định chúng.
• Tăng ánh sáng ở hành lang và nhà vệ sinh.
• Đặt thảm chống trượt trong nhà tắm.
• Dọn lối đi, bỏ dây điện và vật cản.
• Để đồ hay dùng trong tầm với, không phải leo trèo.
• Cân nhắc chuyển phòng ngủ xuống tầng trệt.
• Đặt đèn ngủ trên lối đi ra nhà vệ sinh.

Phòng ngã là việc đáng đầu tư nhất, vì một lần ngã ở người cao tuổi có thể đổi cả quỹ đạo sức khoẻ.

Quản lý thuốc

Dùng hộp chia thuốc theo ngày và theo buổi, dán nhãn rõ ràng. Ghi lại mỗi lần cho uống, nhất là khi nhiều người cùng chăm. Nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ rà soát toàn bộ thuốc định kỳ để phát hiện thuốc trùng hoặc thuốc đã ngưng mà vẫn uống.

Giữ hồ sơ y tế

Một thư mục trong điện thoại chứa: danh sách thuốc chụp từ hộp, thông tin dị ứng, kết quả khám các lần, số điện thoại bác sĩ. Chia sẻ cho ít nhất một người thân khác phòng khi bạn không có mặt.

Khi thuê người hỗ trợ

• Kiểm tra nhân thân và kinh nghiệm.
• Làm hợp đồng rõ ràng về công việc, giờ giấc, thù lao.
• Bàn giao công việc bằng văn bản, không chỉ dặn miệng.
• Hướng dẫn cụ thể cách chăm sóc cha mẹ bạn.
• Duy trì việc kiểm tra của gia đình, đừng giao phó hoàn toàn.
• Quan sát cách người đó nói chuyện với cha mẹ.

Giữ cho cha mẹ còn vai trò

Đây là phần thuộc về chất lượng sống. Hãy để cha mẹ tự làm những việc còn làm được, dù chậm. Hỏi ý kiến cha mẹ về việc trong nhà. Giao cho cha mẹ một việc nhỏ có ý nghĩa. Người cao tuổi bị làm thay mọi thứ thường suy giảm nhanh hơn.

Đừng để cha mẹ bị cô lập

Tổ chức để cha mẹ vẫn gặp người khác: hàng xóm sang chơi, đi sinh hoạt ở hội người cao tuổi, gọi video với cháu ở xa. Giao tiếp là một phần của sức khoẻ, không phải thứ xa xỉ.

Bàn trước các tình huống

Khi cha mẹ còn minh mẫn, hãy bàn về mong muốn của họ trong các tình huống sức khoẻ, về giấy tờ tài sản, và về việc ai sẽ quyết định thay nếu cần. Những cuộc nói chuyện này khó nhưng làm sớm thì nhẹ hơn nhiều so với làm lúc đã khủng hoảng.

Tóm lại

Tự chăm tại nhà chỉ bền khi được tổ chức: liệt kê công việc, phân công cụ thể, chuẩn bị nhà cho an toàn, quản lý thuốc bằng hệ thống chứ không bằng trí nhớ. Và quan trọng nhất là người chăm chính phải có ngày nghỉ, vì đây là việc kéo dài nhiều năm chứ không phải vài tuần.

Câu hỏi thường gặp