Người cao tuổi thường dùng nhiều loại thuốc cùng lúc, nhiều khi từ nhiều bác sĩ khác nhau. Uống nhầm, uống sót, uống trùng là những sự cố phổ biến và có thể nguy hiểm. Bài này nói về cách tổ chức, không nói về thuốc cụ thể — mọi câu hỏi về thuốc phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Bắt đầu bằng một danh sách đầy đủ
Hãy gom tất cả những gì cha mẹ đang dùng vào một chỗ và lập danh sách:
- Thuốc kê đơn.
- Thuốc mua không cần đơn.
- Thực phẩm chức năng, vitamin.
- Thuốc bôi, thuốc nhỏ mắt, thuốc xịt.
- Các loại thuốc nam, thuốc bắc đang dùng.
Với mỗi loại, ghi: tên thuốc, dùng để làm gì, ai kê, uống lúc nào, và uống từ bao giờ.
Nhiều gia đình giật mình khi lập xong danh sách này, vì số lượng lớn hơn họ tưởng.
Mang cả danh sách đi rà soát
Hãy mang danh sách đó tới bác sĩ đang theo dõi cha mẹ hoặc hỏi dược sĩ để rà soát tổng thể. Những điều cần hỏi:
- Có loại nào trùng tác dụng không.
- Có loại nào tương tác với nhau không.
- Có loại nào không còn cần thiết nữa không.
- Thực phẩm chức năng đang dùng có ảnh hưởng tới thuốc không.
- Có loại nào nên uống xa nhau không.
Việc rà soát này nên làm định kỳ, vì danh sách thuốc của người cao tuổi có xu hướng dài dần theo năm tháng.
Hộp chia thuốc
Đây là công cụ đơn giản và hiệu quả nhất. Chọn loại chia theo ngày trong tuần và theo buổi trong ngày.
- Chia thuốc một lần cho cả tuần vào một giờ cố định.
- Chia ở nơi yên tĩnh, đủ sáng, không vừa làm vừa nói chuyện.
- Nên có hai người kiểm chéo nếu thuốc nhiều loại.
- Chỉ chia theo đúng đơn, không tự thêm bớt.
Lưu ý: có những loại thuốc không được bẻ hoặc nghiền. Hãy hỏi dược sĩ trước khi làm bất cứ điều gì với viên thuốc.
Bảng thuốc dán ở nơi dễ thấy
Viết to và rõ, dán ở bếp hoặc cạnh chỗ để thuốc:
- Sáng uống gì, trưa uống gì, tối uống gì.
- Loại nào uống trước ăn, loại nào sau ăn.
- Loại nào không được uống cùng loại nào.
Bảng này giúp cả cha mẹ lẫn người chăm, và rất hữu ích khi có người thay ca.
Sổ đánh dấu sau mỗi lần uống
Một quyển sổ hoặc tờ giấy kẻ ô, tích vào sau mỗi lần uống. Cách này giải quyết câu hỏi khó nhất: không nhớ đã uống hay chưa.
Nếu không có sổ, người chăm và cha mẹ dễ rơi vào tình huống uống hai lần hoặc bỏ hẳn một lần.
Gắn giờ uống thuốc vào thói quen sẵn có
Dễ nhớ hơn nhiều so với đặt giờ trừu tượng: uống sau khi đánh răng buổi sáng, uống ngay sau bữa tối, uống trước khi xem chương trình quen thuộc.
Chuông báo điện thoại cũng hữu ích nhưng nên kết hợp với thói quen chứ không thay thế.
Nơi cất thuốc
- Nơi khô ráo, tránh nắng, tránh nóng.
- Không để trong nhà tắm vì ẩm.
- Thuốc cần giữ lạnh thì để đúng chỗ theo hướng dẫn.
- Để xa tầm với của trẻ nhỏ.
- Giữ nguyên vỏ hộp và tờ hướng dẫn.
Kiểm hạn dùng định kỳ
Mỗi vài tháng hãy rà lại tủ thuốc, bỏ những loại hết hạn và những loại không còn dùng. Việc giữ lại thuốc cũ dễ dẫn tới uống nhầm.
Về cách bỏ thuốc thừa cho đúng, hãy hỏi nhà thuốc nơi bạn hay mua.
Theo dõi tác dụng phụ
Hãy để ý và ghi lại nếu cha mẹ xuất hiện những thay đổi sau khi bắt đầu một thuốc mới:
- Buồn ngủ nhiều hơn, lú lẫn, hay quên hơn.
- Chóng mặt khi đứng lên.
- Buồn nôn, chán ăn, rối loạn tiêu hoá.
- Phát ban, ngứa.
- Ngã nhiều hơn.
- Thay đổi tâm trạng rõ rệt.
Hãy báo cho bác sĩ, đừng tự ngưng thuốc. Ngưng đột ngột một số loại có thể nguy hiểm hơn tác dụng phụ.
Những điều tuyệt đối không tự làm
- Không tự tăng, giảm, hay ngưng liều.
- Không cho cha mẹ dùng đơn thuốc của người khác.
- Không tự thêm thực phẩm chức năng mà chưa hỏi bác sĩ.
- Không bẻ hoặc nghiền viên thuốc khi chưa hỏi dược sĩ.
- Không tự quyết uống bù khi quên liều.
Khi đi khám
Hãy mang theo danh sách thuốc hoặc mang cả hộp thuốc. Bác sĩ cần biết đầy đủ những gì cha mẹ đang dùng để tránh kê trùng hoặc kê loại kỵ nhau.
Cũng nên hỏi rõ mỗi lần có thuốc mới: thuốc này để làm gì, uống trong bao lâu, cần chú ý điều gì.
Khi cha mẹ không chịu uống
Có nhiều lý do: thuốc khó nuốt, tác dụng phụ khó chịu, không tin là cần thiết, hoặc quên. Cách xử lý khác nhau tuỳ nguyên nhân, nên hãy tìm hiểu lý do thật rồi trao đổi với bác sĩ.
Đừng giấu thuốc vào thức ăn mà chưa hỏi bác sĩ, vì một số thuốc bị ảnh hưởng khi trộn với thực phẩm.
Tóm lại
Hãy lập danh sách đầy đủ mọi thứ cha mẹ đang dùng và mang đi rà soát định kỳ. Dùng hộp chia thuốc theo ngày và buổi, dán bảng thuốc ở nơi dễ thấy, và có sổ đánh dấu sau mỗi lần uống. Mọi thay đổi về thuốc đều phải qua bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tự điều chỉnh liều thuốc cho cha mẹ không?
Tuyệt đối không. Mọi thay đổi về thuốc đều phải do bác sĩ quyết định. Hãy gọi cho bác sĩ hoặc hỏi dược sĩ khi có thắc mắc.
Làm sao tránh uống nhầm hoặc uống sót?
Dùng hộp chia thuốc theo ngày và buổi, có danh sách thuốc bằng văn bản, và có sổ đánh dấu sau mỗi lần uống.
Cha mẹ dùng nhiều thuốc từ nhiều bác sĩ thì sao?
Hãy mang toàn bộ thuốc đang dùng tới cho một bác sĩ hoặc dược sĩ rà soát tổng thể, kể cả thực phẩm chức năng và thuốc mua ngoài.
Cha mẹ quên uống một liều thì làm gì?
Đừng tự quyết uống bù. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, vì cách xử lý khác nhau tuỳ loại thuốc.