Phần lớn tai nạn nghiêm trọng của người cao tuổi xảy ra ngay trong nhà mình, ở những nơi họ đi lại hàng chục năm. Lý do không phải vì ngôi nhà thay đổi, mà vì cơ thể thay đổi: mắt kém hơn, thăng bằng kém hơn, phản xạ chậm hơn.
Một cú ngã gãy xương hông có thể chuyển người còn tự đi lại sang nhóm nằm nhiều chỉ trong vài tuần. Vì vậy đây là khoản đầu tư đáng làm sớm.
Bước 1: những việc không tốn tiền
- Dọn hết vật cản trên lối đi: hộp, chậu cây, dép, dây điện.
- Bỏ các tấm thảm nhỏ dễ trượt hoặc dán cố định mép thảm.
- Hạ những đồ hay dùng xuống tầm với, bỏ thói quen trèo ghế lấy đồ.
- Kê lại đồ đạc để lối đi rộng và thẳng.
- Mở rèm ban ngày cho sáng.
- Thay bóng đèn công suất cao hơn ở hành lang và cầu thang.
- Bỏ dép lê trơn, dùng dép có đế bám và ôm chân.
Riêng việc đổi dép đã giảm rủi ro đáng kể mà gần như không tốn gì.
Bước 2: nhà vệ sinh
Đây là nơi nguy hiểm nhất trong nhà: sàn ướt, không gian hẹp, và các động tác đứng lên ngồi xuống.
- Lắp tay vịn cạnh bồn cầu.
- Lắp tay vịn trong khu tắm.
- Dán miếng chống trơn hoặc lót thảm chống trượt có đế bám.
- Đặt ghế tắm để cha mẹ ngồi tắm thay vì đứng.
- Dùng vòi sen cầm tay.
- Để xà phòng và khăn trong tầm với khi ngồi.
- Cửa nên mở ra ngoài để nếu có người ngã thì vẫn mở được.
Lưu ý: tay vịn phải bắt vào tường chắc, không bắt vào gạch rỗng hay vách mỏng. Loại hít chân không không chịu được sức nặng khi ngã.
Bước 3: ánh sáng ban đêm
Nhiều cú ngã xảy ra lúc nửa đêm khi cha mẹ dậy đi vệ sinh trong bóng tối.
- Đèn ngủ nhỏ trong phòng.
- Đèn cảm ứng dọc lối từ giường tới nhà vệ sinh.
- Công tắc trong tầm với khi nằm trên giường.
- Đèn trong nhà vệ sinh bật được ngay từ cửa.
Bước 4: phòng ngủ
- Giường cao vừa tầm để ngồi dậy đặt chân chạm sàn dễ dàng.
- Điện thoại và nước để trong tầm với.
- Lối từ giường ra cửa thông thoáng.
- Nếu cần, đặt ghế cạnh giường để cha mẹ vịn khi đứng lên.
Bước 5: bếp
- Đồ hay dùng để ở kệ ngang tầm, không quá cao hoặc quá thấp.
- Sàn bếp luôn khô, lau ngay khi đổ.
- Nếu cha mẹ hay quên, cân nhắc bếp có hẹn giờ tự tắt.
- Bình chữa cháy nhỏ ở nơi dễ lấy.
- Ghế cao để cha mẹ ngồi khi nấu lâu.
Bước 6: cầu thang và ngưỡng cửa
- Tay vịn cả hai bên cầu thang nếu có thể.
- Dán viền tương phản màu ở mép bậc để dễ nhận biết.
- Đèn đủ sáng ở cả đầu và chân cầu thang.
- Hạ hoặc làm dốc các ngưỡng cửa cao.
- Nếu cha mẹ đã yếu, cân nhắc chuyển phòng ngủ xuống tầng trệt.
Điểm cuối là thay đổi lớn nhưng giải quyết được nhiều rủi ro cùng lúc.
Bước 7: khi cần xe lăn hoặc khung tập đi
- Cửa đủ rộng, đặc biệt cửa nhà vệ sinh.
- Làm dốc thay bậc ở lối vào nhà.
- Lối đi trong nhà đủ rộng để xoay.
- Bỏ thảm dày vì bánh xe khó lăn.
Cách gọi khi có chuyện
Hãy bảo đảm cha mẹ luôn gọi được người khi ngã:
- Điện thoại để trong tầm với ở những nơi hay ở.
- Số điện thoại quan trọng dán to ở nơi dễ thấy.
- Nếu cha mẹ ở một mình, cân nhắc thiết bị gọi khẩn đeo trên người.
- Thoả thuận giờ gọi cố định hằng ngày với con cháu.
Khi cha mẹ không chịu cho sửa
Rất thường gặp, vì việc sửa nhà nhắc họ rằng mình đang yếu đi. Vài cách làm dịu:
- Bắt đầu từ những thay đổi nhỏ, ít nhìn thấy.
- Giải thích bằng sự tiện lợi, không bằng sự già yếu.
- Để cha mẹ chọn kiểu dáng, màu sắc.
- Nói rằng làm để cả nhà yên tâm, không phải vì cha mẹ không làm được.
- Làm dần từng đợt thay vì đảo lộn cả nhà một lúc.
Những việc cần hỏi chuyên môn
Nếu cha mẹ đã ngã nhiều lần, hay chóng mặt, hoặc đi lại khó khăn, hãy đưa đi khám. Có những nguyên nhân xử lý được: tác dụng phụ của thuốc, huyết áp tụt khi đứng lên, giảm thị lực, vấn đề ở tai trong.
Đừng chỉ sửa nhà mà bỏ qua nguyên nhân bên trong.
Đi một vòng cùng cha mẹ
Cách rà soát tốt nhất là đi cùng cha mẹ qua mọi phòng và hỏi họ chỗ nào thấy khó, chỗ nào phải vịn, chỗ nào từng suýt ngã. Câu trả lời của họ chính xác hơn nhiều so với suy đoán của bạn.
Rà lại định kỳ
Khả năng của cha mẹ thay đổi theo thời gian. Hãy rà lại mỗi năm hoặc sau mỗi biến cố sức khoẻ, vì thứ đủ an toàn năm ngoái có thể không còn đủ.
Tóm lại
Hãy bắt đầu từ những việc không tốn tiền: dọn lối đi, bỏ thảm trơn, tăng ánh sáng, đổi dép. Rồi tới nhà vệ sinh với tay vịn, sàn chống trơn và ghế tắm. Đèn dẫn đường ban đêm là khoản rẻ mà hiệu quả cao. Nếu cha mẹ hay ngã thì phải đi khám tìm nguyên nhân chứ không chỉ sửa nhà.
Câu hỏi thường gặp
Việc nào nên làm đầu tiên?
Những việc không tốn tiền: dọn hết vật cản trên lối đi, bỏ thảm dễ trượt, tăng ánh sáng, hạ đồ hay dùng xuống tầm với.
Nhà vệ sinh cần gì nhất?
Tay vịn cạnh bồn cầu và trong khu tắm, sàn chống trơn, và ghế tắm. Đây là nơi xảy ra nhiều tai nạn nhất trong nhà.
Có cần đèn ban đêm không?
Rất cần. Nhiều cú ngã xảy ra khi người cao tuổi đi vệ sinh ban đêm. Nên có đèn dẫn đường từ giường tới nhà vệ sinh.
Cha mẹ không chịu cho sửa thì sao?
Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ ít làm phiền, giải thích bằng sự tiện lợi thay vì bằng sự già yếu, và để cha mẹ cùng chọn.