Giữ cho cha mẹ vận động và tỉnh táo tại nhà

Một trong những điều tệ nhất có thể xảy ra với người cao tuổi ở nhà là ngồi yên cả ngày. Không vận động dẫn tới yếu cơ, mất thăng bằng, dễ ngã; không giao tiếp dẫn tới suy giảm tinh thần và trí nhớ. Hai thứ này kéo nhau đi xuống rất nhanh.

Điều đáng mừng là phần lớn cách khắc phục đều đơn giản và làm được ở nhà.

Hỏi bác sĩ trước

Trước khi bắt đầu bất cứ chương trình vận động nào, hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi cha mẹ về mức độ an toàn, nhất là khi cha mẹ có bệnh tim, bệnh xương khớp, hoặc vừa qua một biến cố sức khoẻ.

Với người cần phục hồi chức năng, hãy nhờ nhân viên chuyên môn hướng dẫn bài tập cụ thể.

Nguyên tắc chung về vận động

• Đều đặn quan trọng hơn cường độ.
• Chia nhỏ nhiều lần trong ngày dễ duy trì hơn một buổi dài.
• Bắt đầu nhẹ và tăng dần.
• Không tập tới mức đau.
• Dừng lại nếu thấy chóng mặt, đau ngực, khó thở, và báo cho bác sĩ.
• Luôn có chỗ vịn hoặc có người bên cạnh khi cần.

Những hình thức vận động làm được ở nhà

• Đi bộ trong nhà hoặc quanh sân, chia nhiều lần.
• Đứng lên ngồi xuống từ ghế có tay vịn.
• Các động tác tập khi ngồi: xoay cổ chân, duỗi chân, nâng tay.
• Đứng giữ thăng bằng khi vịn vào bàn hoặc thành ghế.
• Bài tập thở.
• Dưỡng sinh hoặc các bài tập nhẹ nhàng phù hợp tuổi.

Với người còn khoẻ, đi bộ ngoài trời vào buổi sáng vừa vận động vừa được ánh nắng và gặp người quen.

Giữ cho cha mẹ tự làm những việc còn làm được

Đây là điểm quan trọng mà nhiều gia đình làm ngược. Vì thương và vì sốt ruột, con cái làm thay mọi thứ cho nhanh. Kết quả là cha mẹ mất dần khả năng và mất luôn cảm giác mình còn có ích.

Hãy để cha mẹ tự làm những gì còn làm được, dù chậm, và chỉ hỗ trợ phần họ thật sự không làm nổi.

Việc nhà nhẹ nhàng

• Gấp quần áo.
• Nhặt rau, chuẩn bị nguyên liệu.
• Lau bàn, sắp bát đũa.
• Tưới cây, chăm vài chậu cảnh.
• Cho chim ăn, chăm thú nuôi nếu phù hợp.

Những việc này vừa là vận động vừa giữ cho cha mẹ cảm giác có vai trò trong nhà.

Giữ đầu óc hoạt động

• Đọc báo, đọc sách, nghe đài.
• Chơi cờ, đánh bài với con cháu.
• Giải ô chữ, làm toán đơn giản.
• Học một thứ mới trong khả năng.
• Kể chuyện xưa, xem ảnh cũ và gọi tên người trong ảnh.
• Tham gia quyết định những việc trong nhà.

Điểm cuối là điều đơn giản mà hiệu quả: hỏi ý kiến cha mẹ về những chuyện thật của gia đình khiến họ vẫn thấy mình thuộc về.

Chống cô đơn

Cô đơn kéo dài ảnh hưởng tới sức khoẻ người cao tuổi nhiều hơn người ta nghĩ. Vài việc cụ thể:

• Giữ nếp gọi điện đều đặn, thà ngắn mà đều còn hơn dài mà thưa.
• Tạo cơ hội gặp lại bạn bè cũ, chở cha mẹ đi thăm.
• Khuyến khích tham gia sinh hoạt ở khu phố, hội người cao tuổi, chùa hoặc nhà thờ.
• Dạy cha mẹ dùng điện thoại để gọi video với cháu.
• Cho cháu nhỏ tới chơi thường xuyên.

Giữ nếp sinh hoạt

Nếp đều đặn giúp người cao tuổi ngủ tốt hơn, ăn tốt hơn và ít lú lẫn hơn:

• Thức và ngủ vào giờ cố định.
• Ăn đúng bữa.
• Ra ngoài hoặc ra chỗ có nắng vào ban ngày.
• Hạn chế ngủ ngày quá nhiều.
• Buổi tối giảm ánh sáng mạnh và tiếng ồn.

Ánh sáng ban ngày đặc biệt quan trọng cho nhịp ngủ của người cao tuổi.

Khi cha mẹ không muốn làm gì

Đừng vội kết luận là lười hay khó tính. Hãy tìm nguyên nhân: đau khớp, mệt do thuốc, ngại vì sợ ngã, kém thị lực, hoặc trầm cảm.

Mất hứng thú với mọi thứ kéo dài là dấu hiệu nên đưa đi khám, không phải chuyện tuổi già đương nhiên.

Bắt đầu từ thứ cha mẹ thích

Không ai duy trì được việc mình chán. Hãy tìm thứ gắn với sở thích cũ của cha mẹ: người thích cây thì chăm cây, người thích nhạc thì nghe và hát, người thích nấu ăn thì phụ bếp.

Hoạt động phù hợp với con người họ luôn bền hơn một lịch tập do con cái áp đặt.

Làm cùng nhau

Cha mẹ duy trì được lâu hơn nhiều khi có người làm cùng. Đi bộ cùng, tập cùng, chơi cờ cùng — vừa là vận động vừa là thời gian bên nhau.

Tóm lại

Hãy hỏi bác sĩ về mức vận động an toàn, rồi duy trì đều đặn với những bài đơn giản làm được ở nhà. Để cha mẹ tự làm những gì còn làm được và giao cho họ việc nhà nhẹ nhàng. Giữ đầu óc hoạt động, chống cô đơn bằng giao tiếp đều đặn, và giữ nếp sinh hoạt ổn định. Nếu cha mẹ mất hứng thú với mọi thứ kéo dài thì nên đưa đi khám.

Câu hỏi thường gặp